Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лун
| Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лун | |
|---|---|
_logo.jpg){kind=logo} | |
| Вынсьӧдӧма | ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея (A/RES/67/291 №-а резолюция) |
| Пасйӧны | мир пасьтала |
| Кадпас | вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лун |
| Празднуйтӧм | вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ (быд во) |
Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лун (рочӧн Всемирный день туалета) — ООН-лӧн официальнӧй войтыркостса лун, мый пасйӧны вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ [1].
Лунсӧ лӧсьӧдӧма глобальнӧй санитарнӧй кризис венӧмын водзмӧстчӧмъяс ышӧдӧм могысь. Став мирын 4,2 миллиард морт олӧны колана санитариятӧг, а 673 миллион гӧгӧр морт асмогасьӧны ывла вылын (сідз шусяна восьса дефекация). Зумыд сӧвмӧмлӧн медшӧр могыс — лӧсьӧдны быдӧнлы санитарнӧй условиеяс да дугӧдны восьса дефекация. ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея лӧсьӧдіс Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лунсӧ ООН-лӧн официальнӧй лунӧн 2013 воын (A/RES/67/291 №-а резолюция), сы бӧрын кыдзи Сингапур сетіс тайӧ резолюциялысь баласӧ (ассьыс медводдза резолюция баласӧ ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблеялы).
Быд морт олӧмнас шӧркодя коллялӧ 813 лун асмогасянінын[2]. Асмогасянінъяс вывті коланаӧсь морт олӧмын, сы вӧсна мый найӧ тӧдчӧны йӧзлӧн дзоньвидзалун вылӧ, мортӧс пыдди пуктӧм да асьнысӧ видзӧм вылӧ, торйӧн нин нывбабаяслы.
Лёк санитарнӧй системаяс вермӧны паськӧдны висьӧмъяссӧ. Тайӧ вермас вайӧдны му пыр да ва пыр вуджан сьӧкыд висьӧмъясӧдз, кыдзи холера, диарея, биа висьӧм, мыт да шистосомоз.
Быд вося темаяс
2012 восянь Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лунлысь темаяссӧ бӧрйӧны быд во, и найӧ лоӧны подулӧн коммуникационнӧй кампанияяслы. 2016 восянь ӧти и сійӧ жӧ ӧтувъя вогӧгӧрся темаӧн вӧдитчӧны кыдзи Асмогасянінлы сиӧм войтыркостса лун пасйигӧн, сідзи и Ставмирса ва лун пасйигӧн, Мирса ва состояние йылысь доклад подув вылын.
• 2013 во — «Туризм да ва»
• 2014 во — «Ӧткодьлун да мортлун»
• 2015 во — «Асмогасянінъяс да сёян»
• 2016 во — «Асмогасянінъяс да удж»
• 2017 во — «Ортсӧ лэдзан ва»
• 2018 во — «Вӧр-ва решенньӧяс» (слоган: «Кор чуксалӧ вӧр-ва»)
• 2019 во — «Некодӧс бӧрӧ кольтӧг» - кампанияыс кыскӧ вниманиесӧ сэтшӧм йӧз дорӧ, кодъяс «кольӧмаӧсь санитариятӧг, а сідзжӧ вӧчтӧмторлӧн социальнӧй, экономическӧй да экологическӧй бӧртасъяс вылӧ».
• 2024 вося медшӧр тезисъяс:
— Асмогасянін — безопаснӧй зона. Тайӧ подув пространствоыс, коді босьтӧ миян олӧмын шӧр места, должен лоны безопаснӧйӧн да надёжнӧйӧн. Но уна миллиард мортлӧн санитариялы грӧзитӧны конфликтъяс, ывласям вежсьӧм, вӧр-ва неминучаяс да дӧзьӧртӧмлун.
— Асмогасянін — дорйысянтор. Ми да миян шыбласъяс костын барьер лӧсьӧдігӧн санитария ворсӧ зэв тӧдчана роль дзоньвидзалун да гӧгӧртас видзӧмын. Омӧль, тшыкӧдӧм либӧ жугалӧм асмогасянін системаяс няйтчӧдӧны гӧгӧртас да содтӧны кулан висьӧмъяс.
— Асмогасянін — прогресслӧн инструмент. Санитария — тайӧ мортлӧн инӧд. Сійӧ дорйӧ быдӧнлысь мортлунсӧ да торйӧн нин вежӧ нывбабаяслысь да нывкаяслысь олӧмсӧ [1].