Аффриката

Аффриката (латин affrico «йиджмӧн зырала») — согласнӧй шы, артмӧ смычнӧй согласнӧйлӧн татшӧм жӧ ина фрикативнӧй согласнӧйкӧд топыда йитчӧмысь.

Артманног

Аффрикатаяс артмигöн ёрта-ёртыс дорö топалöм шы сетан органъясыс воссьöны оз другöн, кыдзи взрывнöйяс дырйи, а вочасöн, и сöмын артмöдöны сынöд петöм вылö потас. Потастiыс мунысь сынöдыс артмöдö аффрикатаяслы лöсялана шум. Коми кывйын аффрикатаяс лыдö пырöны [ž], [ž'], [ч], [ч'] шыяс .

Гижӧд вылын пасйӧм

Ӧнія коми гижӧд вылын аффрикатасӧ пырджык петкӧдлӧны кык шыпасӧн: дз, дж, тш, ч.
Молодцов анбурын аффрикатаясыс вӧліны петкӧдлӧмаӧсь улӧ чутіка шыпасъясӧн:

• җ = ӧнія дж
• ԇ = ӧнія дз
• щ = ӧнія тш

Шуанног да вӧдитчӧм

Коми [ч’] ылӧсас лӧсялӧ роч [ч’] шылы, но сійӧ ёнджык кыв шӧрын артмӧ; [дз] примернӧя лӧсялӧ беларус [дз] шылы дзецi кывйын «челядь», но коми шыыс небыдджык. [ч’] и [дз’], [тш] и [дж] паныдӧсь горалун/гортӧмлун серти кыдзи вежӧртас тӧдчӧданаторъяс: [дз’ и р] — [ч’ и р], [радз’] — [рач’] ; [тшын] — [джын], [кӧдж] — [кӧтш].

Аффрикатаяс ч и дз коми кывйын небыдӧсь, но налӧн небыдлуныс гижигӧн оз пасйыссьы. На бӧрын гижӧны о, у, а шыпасъяс, а оз ё, ю, я кыдз небыд парнӧй шыяс бӧрын: чорыд, чужӧм, чаг.

Аффриката водзын оз шусьыны взрывнӧй [т] и [д] шыяс. Согласнӧй тэчасъяс [тч’], [дч’], [ддз’], [тдз’], [дтш], [ттш] шусьӧны кыдз [ч’ч’], [дз’дз’], [тштш]: вӧтчыны [вӧч’ч’ыны], воӧдчыны [воӧч’ч’ыны], меддзоля [медз’дз’ол’а], ыджыд тшак [ыджытштшак], ӧттшӧтш [ӧтштшӧтш] .

Литература

• Пунегова, Г.В. Öнія коми кыв фонетика (Фонетика современного коми языка) [Электронный ресурс] : велöдан пособие : текстовое учебное электронное издание на компакт- диске / Г.В. Пунегова ; Федер. гос. бюдж. образоват. учреждение высш. образования «Сыктыв. гос. ун-т им. Питирима Сорокина».
• Пунегова Г.В. Коми кывлöн фонетика, графика да орфография (Фонетика, графика и орфография коми языка) [Электронный ресурс] : учебное пособие / Г. В. Пунегова. - Сыктывкар : Изд-во СГУ им. Питирима Сорокина, 2022. - 112 с. - ISBN 978-5-87661-761-3.
• Бубрих Д.В. Грамматика литературного коми языка. Л.: ЛГУ, 1949, - 206 с.
• Карманова А.Н. Коми кывлöн фонетика: СГУ коми отделениеса студентъяслы современнöй коми кыв кузя методическöй индöдъяс. Сыктывкар, 1989. - 26 л.б.
• Пунегова Г.В. Система согласных в коми и русском языках // Динамика структур финно-угорских языков: сб. научных статей на материалах Всероссийской финно-угорской языковедческой конференции. Сыктывкар, 2011. - С. 214–223.
• Карманова А. Н. Коми кывлӧн фонетика. Методическӧй пособие. Сыктывкар, 1991.
• Современный коми язык, ч. I. Фонетика, лексика, морфология. Сыктывкар, 1955.

Ыстӧгъяс