Луна-воя

Шонді да Тӧлысь («Нюрнбергская хроника» Хартман Шедель, 1493 во)

Луна-воя (сідзжӧ сутки) — кад мурталан единица, мый ылӧсас ӧткодь Мулӧн аслас ось гӧгӧр бергалӧм кадколасткӧд.

Луна-воя улын пырджык гӧгӧрвоӧны астрономическӧй понятие шондіа сутки. Быдлунъя олӧмын луна-воясӧ тшӧкыда шуӧны лунӧн.
Луна-вояыс юксьӧ 24 час вылӧ (1440 минут либӧ 86 400 секунда) да условнӧя юксьӧ нёль кадколаст вылӧ - асыв, лун, рыт да вой.

Культура боксянь луна-воя сикасалӧм

Морт, аслас культурнӧй традицияясӧн да наука тӧдӧмлунъяс подув вылын, лӧсьӧдіс луна-воя заводитчан кад йылысь да сійӧс торъялана кадколастъяс вылӧ юклӧм йылысь представлениеяс.

Важся морт ориентируйтчис лунся либӧ войся кад арталӧм серти. Медся водз луна-воя кыдзи лун да вой ӧтлаӧдӧм йылысь шуис Гомер, та дырйи суткиыс сылӧн гижӧдъясын заводитчылісны югдігӧн. Важ Рочмуын ХIII нэмӧдз "сутки" понятиеӧн эз вӧдитчыны, кыдзи кад лыддян единицаӧн. Важ роч летописецъяс лыддьылісны кадсӧ лунъясӧн кыасянь кыаӧдз.

Иудейяслӧн луна-вояыс заводитчис либӧ шонді пуксьӧмсянь, либӧ рӧмдігӧн (кодыр тыдовтчӧны коймӧд ыджда кодзувъяс). Христианскӧй вичко да шӧр нэмъясся Европа кутчысьӧмаӧсь тайӧ традицияӧ, мый Рытыввылын тӧдса кыдзи «флорентийскӧй тшӧт»: тайӧ система сертиыс «суткиса кык час» кывъясыс гӧгӧрвосисны кыдз «шонді пуксьӧм бӧрын кык час мысти». Татшӧм аслыспӧлӧс лунъяс, кыдзи Сочельник, Хеллоуин, кодъясӧс пасйӧны рыт заводитчигӧн, кольӧмаӧсь важ обычайяссянь, кор религиознӧй праздникъяс заводитчылісны воддза лунся рытсянь.

Исламын луна-воя лыддьыссьӧ шонді пуксьӧмсянь шонді пуксьытӧдз, мӧд ногӧн кӧ, вӧртасын шонділӧн дзикӧдз бырӧмыс петкӧдлӧ выль лунлысь заводитчӧмсӧ, кӧть кутшӧм югӧр оз пет.

Важ Египетын луна-воя лыддьысьліс шонді петӧмсянь шонді петтӧдз. Сідзжӧ войся кад лыддьыссьӧ воддза лунлӧн водзӧ мунӧмӧн, торйӧн кӧ, ӧнія Рочмуын да АӦШ-ын: шуам, «пекнича вой» да «субӧта водзвывса вой» кывтэчасъяс роч кывйын лоӧны ӧткодьӧсь. Войся телепередачаяслысь уджтасъяссӧ пыртӧны воддза лунся расписаниеӧ, зато видеорегистраторъясӧс гижӧм вылӧ программируйтӧм корӧ вӧдитчысьлысь кутчысьны стрӧг правилӧӧ, мый выль гражданскӧй луна-вой заводитчӧ 00:00 часын. Войся кадӧ сэтшӧм кывъяс, кыдзи «талун», «тӧрыт» да «аски» позьӧ гӧгӧрвоны оз ӧткодя.

Ыстӧгъяс