Сыктывкарбердса сёрнисикас
Сыктывкарбердса сёрнисикас - коми кывлӧн дас сёрнисикасысь ӧти. Сійӧ лоӧ коми литературнӧй кывлы подулӧн [1].
Паськалӧм
Паськалӧма Сыктывкарын да сыкӧд орчча овмӧдчанінъясын - Сыктыв ю пӧлӧн Сёська сиктӧдз да Эжва ю пӧлӧн Парчӧг да Сітбар грездъясӧдз.
Индӧм мутасын овмӧдчӧм йылысь стӧч юӧръяс абуӧсь. X нэмся шойна, мый аддзисны Усть-Сысольскын кольӧм нэмын, оз сет подув лыддьыны, мый ӧнія Сыктывкар местаын сюрс во сайын вӧлӧма пырся овмӧдчанін. Учёнӧйяслӧн видзӧдлас серти, сэні сэки вермис лоны сӧмын комияслӧн пӧль-пӧчыслӧн дыр кежлӧ сувтланін, кодъяс мунісны Сыктыв да Эжва пӧлӧн Прикамьесянь войвылӧ. Пырся олысьяс тані лоисны сёрӧнджык.
Сыктывкарбердса сиктъяс йылысь медводдза пасйӧдъяс эмӧсь 1585-1586 воясся писцӧвӧй небӧгын, кӧні казьтывсьӧ кык погост - Сыктыв вомын да Сёська сикт; на пиысь медводдзаас вӧлӧма 53 овмӧс, мӧдас - 32.
18 нэм заводитчигкежлӧ ӧнія Сыктывкар местаын артмисны кызвыннас став овмӧдчӧминыс - Сёська погостысь торъяліс Выльгорт Читовскӧй грездӧн; Усть-Сысольскӧй погост дорын лоины Слӧбӧда да Пономаревскӧй (Кӧджпом) грездъяс; Зеленеч погост дорын - Котыбӧж (ӧнія Койтыбӧж), Парчӧг, Кряж грездъяс. 1780 воын Усть-Сысольсклы сетісны карлысь статус.
Усть-Сысольскын да матігӧгӧрса инъясын олысьяслӧн лыдыс содіс естественнӧя содӧм вӧсна, а сідзжӧ мукӧдлаысь локтысьяс тшӧт весьтӧ. Та йылысь висьталӧны история да кыв фактъяс. Сыктывкарбердса сёрнисикасӧн сёрнитысьяслысь овъяссӧ шӧр Сыктывса олысьяслӧн овъяскӧд орччӧдӧмӧн позьӧ казявны на костын рӧдвуж йитӧдъяссӧ. 18 нэмын кыкнан сёрнисикас мутасын вӧліны сэтшӧм овъяс, кыдзи Старцев, Ермолин, Мальцев да мукӧд.
Аслыспӧлӧслунъяс
Сыктывкарбердса сёрнисикаслӧн эм уна ӧткодьлун сійӧс кытшалысь куим гырысь сёрнисикаскӧд - сыктывшӧрсакӧд, эжвагорувсакӧд да эжвайывсакӧд.
Сыктывкарбердса сёрнисикасын и эжвайывса сёрнисикасын эм некымын ӧткодь фонетическӧй явление. Шуам, тайӧ абу медводдза слогын [э], [и] шыясӧн вӧдитчӧм (версте "верстьӧ", туйед "туй кузя", вильшасись "вильшасьысь"); гласнӧйяслӧн стяжение (кӧдзыд дырйид "кӧдзыд дырйиыд", коръяс потӧмась "коръяс потӧмаӧсь") да с. в.
Сыктывкарбердса да эжвагорувса сёрнисикасъяс костын топыд йитӧдъясыс вӧліны 18 нэмысь водзджык на. Тайӧс эскӧдӧны и ӧткымын факт, шуам: [л] шы [в] шуӧ вуджӧм важъя фонетическӧй закон тӧдчис кыкнан сёрнисикас вылас; важъя [ть] выль [-йт] тэчас вылӧ вежсьӧм паныдасьлӧ кыкнан сёрнисикасын (няйт "няйт" важ нять пыдди; квайт "квайт" важ квать пыдди) да мукӧд.
Туялӧм
Сыктывкарбердса сёрнисикассӧ медводдзаысь босьтчылӧмаӧсь туявны XX нэм заводитчигӧн. Сылӧн кывворыс петкӧдлӧма Ю. Я. Вихманлӧн, Н. А. Шаховлӧн, В. И. Лыткинлӧн диалектологическӧй кывкудъясын. Сёрнисикассӧ системнӧя туялісны XX нэмся 60-ӧд воясӧ Т. И. Жилина да Г. Г. Бараксанов.
Литература
• Лыткин В. И. Диалектологическая хрестоматия по пермским языкам. — М., 1955.
• Баталова Р. М. Коми(-зырянский) язык // Языки мира: Уральские языки. — М.: «Наука», 1993. — 214—229 с. — ISBN 5-02-011069-8.
• Присыктывкарский диалект // Коми язык. Энциклопедия. — М.: Изд-во ДиК, 1998. — С. 390-391. — ISBN 5-7903-0045-6.
• Жилина Т.И., Бараксанов Г.Г. Присыктывкарский диалект и коми литературный язык. — М., 1971.
• Лыткин В.И. Диалектологическая хрестоматия по пермским языкам. — М., 1955.
• Лыткин В.И. Образцы коми-зырянской речи. — Сыктывкар, 1971.
• Игушев Е.А. Коми сёрнисикасъяс. — Сыктывкар, 1996.
• Безносикова Л. М., Забоева Н. К., Айбабина Е. А., Коснырева Р. И. Словарь диалектов коми языка: в 2-х томах. — Сыктывкар: ООО «Издательство «Кола», 2012.