Сыктывшӧрса сёрнисикас
Сыктывшӧрса сёрнисикас - коми кывлӧн дас сёрнисикасысь ӧти, сійӧ пырӧ лунвыв сёрнисикасъяс группаӧ[1].
Паськалӧм
Сійӧ паськалӧма Сыктыв ю шӧр визулын Паджга сиктсянь Палауз сиктӧдз бӧръясӧ пыртӧмӧн.Тайӧ чужан кыв коми войтырлӧн, коді олӧ Сыктывдін да Сыктыв районъясын: Визин, Вадыб, Волся, Гаръя, Гагшор, Куратов, Куниб, Лӧзым, Межадор, Паджга, Палаззя, Поёл, Чукаыб, Чуклӧм, Ыб да мукӧд сиктъясын.
Лунвылын орччаасьӧ Сыктывйывса да Луза-Леткабердса сёрнисикасъяскӧд, войвылын - Эжвагорувса, асыввылын - Эжвайывса, рытыввылын - роч сёрнисикасъяскӧд.
Артмӧм да сӧвмӧм
Сыктывшӧрса сёрнисикас артмис некымын нэм чӧж, сылӧн медшӧр аслыспӧлӧслунъясыс артмисны XVIII нэм помлань. Сыктыв вожын медводдза комияслӧн овмӧдчӧм йылысь стӧч юӧръяс абуӧсь. Учёнӧйяслӧн чайтӧм серти, Сыктыв вылӧ йӧзыс овмӧдчӧмаӧсь Перымса племяяслӧн Камасянь войвылӧ вуджигӧн. 1485 вося грамота серти, Сыктыв муыс вӧлӧма зэв паськыд, кӧні бӧрынджык артмӧма куим сёрнисикас: Сыктывйывса, Сыктывшӧрса да Сыктывкарбердса. Тайӧ грамотаас гижӧма Сыктыв му йылысь, но оланінъяс йылысь казьтывтӧг - индӧма сӧмын Вотчаын да Поёлын манастыръяс. XVI нэмся гижӧд небӧгын лыддьӧдлӧмаӧсь нин Вотча, Визин, Кибра, Межадор, Поёл, Гарья, Ыб, Паджга посёлокъяс посни грездъясӧн да посёлокъясӧн.
Водзӧ вылӧ XVII-XVIII нэмъясся рукописьяс индӧны выль грездъяс чужӧм вылӧ - Куниб, Гагшор, Вадыб, Чукаиб, Куавидз да мукӧд. Тайӧ историческӧй документъясыс сідзжӧ висьталӧны олысьяслӧн содӧм йылысь. Сідз, Поёлын XVII нэм шӧрын вӧлӧма 218 айлов, помланьыс - 232 морт, а XVIII нэм заводитчигӧн вӧлӧма нин 356 морт.
Аслыспӧлӧслунъяс
Сыктывшӧрса сёрнисикаслӧн уна ӧткодьлуныс коми кывлӧн мукӧд сёрнисикасъяскӧд. Но сэк жӧ сылы лӧсялӧны татшӧм торъялӧмъяс:
• -яс суффиксысь 2-ӧд да 3-ӧд мортын индан-асалан склонениеын усьӧ [с] шы: батьяыс "батьясыс", видзьяыд "видзьясыд";
• [д], [к], [н], [т] согласнӧйяс водзын [дж], [тш] аффриката пыдди шусьӧны [ж] да [ш] шыяс: ыжда "ыджда", джуждӧдны "джудждӧдны", нешкыны "нетшкыны";
• Медводдза колян кадлӧн 3-ӧд морта -ис суффикс водзын усьӧ кыввужйысь [л] шы: юаис «юаліс», висьтаис «висьталіс»;
• 1 да 2 морта уна лыда нимтан вежлӧга формаын морта нимвежтасъяслӧн эм -ӧ суффикс: мийӧ, миӧ «ми», тiйӧ, тiӧ «ті»;
• Сёрнисикас лексикаын аслыспӧлӧс кывъясысь позьӧ пасйыны татшӧмъясӧс: джек "улӧс", выйвидзны "немтор абу вӧчны", грайба "шум, видчӧм", жольс "друг, немвиччысьтӧг", соч "чой" да с. в.
Туялӧм
Сыктывшӧрса сёрнисикас йылысь медводдза гижӧдъяс научнӧй литератураын паныдасьлӧны XIX нэм шӧрын - XX нэм заводитчигӧн. Сыктывшӧрса сёрнисикас велӧдісны татшӧм тӧдчана туялысьяс, кыдзи П.И.Савваитов, Ф.И.Видеман, Ю.Вихман, Д. Фокош-Фукс, В.И. Лыткин. Найӧ чукӧртісны коми кывлысь озырлунсӧ да лэдзисны кывкудъяс. Сёрнисикассӧ быд боксянь да бура туялӧмаӧсь XX нэмся 60-ӧд воясӧ Н. А. Колегова да Г. Г. Бараксанов. Туялӧм бӧрын йӧзӧдӧма монография, кӧні гӧгӧрбок гижӧма сёрнисикас йывсьыс.
Литература
• Лыткин В. И. Диалектологическая хрестоматия по пермским языкам. — М., 1955.
• Баталова Р. М. Коми(-зырянский) язык // Языки мира: Уральские языки. — М.: «Наука», 1993. — 214—229 с. — ISBN 5-02-011069-8.
• Среднесысольский диалект // Коми язык. Энциклопедия. — М.: Изд-во ДиК, 1998. — С. 464-465. — ISBN 5-7903-0045-6.
• Колегова Н. А., Бараксанов Г. Г. Среднесысольский диалект коми языка. — М., 1980.
• Игушев Е.А. Коми сёрнисикасъяс. — Сыктывкар, 1996.
• Безносикова Л. М., Забоева Н. К., Айбабина Е. А., Коснырева Р. И. Коми сёрнисикас кывчукöр. — Сыктывкар, 2012.