Татарстан Республикалӧн лун
| Татарстан Республикалӧн да Казань карлӧн лун | |
|---|---|
 Татарстан Республикалӧн дӧрапас | |
| Сикас | Канму гаж |
| Вынсьӧдӧма | 29.08.1991 |
| Пасйӧны | Татарстан Республикаын |
| Кадпас | моз тӧлысь 30-ӧд лун |
| Празднуйтӧм | моз тӧлысь 30-ӧд лун |
| Йитчӧма | Татарстан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикалӧн канму суверенитет йылысь Декларация йӧзӧдан лункӧд |
Татарстан Республикалӧн да Казань карлӧн лун (рочӧн День Республики Татарстан и города Казани) — Татарстан Республикалӧн канму гаж, пасйӧны быд во моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Йитчӧма Татарстан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн 1990-ӧд вося моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ Татарстан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикалӧн канму суверенитет йылысь Декларация примитӧм йылысь Шуӧмкӧд.
История
Тайӧ мутасын морт овмӧдчӧминъяслӧн историяыс заводитчӧ миян эраӧдз VIII нэмсянь. Бӧрынджык тайӧ мутасын вӧлі шӧр нэмъясся волжскӧй булгаръяслӧн канму. ХIII нэмын Булгариясӧ босьтісны кипод улас монголъяс да, Чингисханлысь империясӧ юклӧм бӧрын, пыртӧма Улус Джучиӧ (Зарни Ордаӧ).
XV нэм заводитчигӧн хан Улу-Мухаммед юӧртіс Казанскӧй ханство лӧсьӧдӧм йылысь Зарни Орда киссьӧм бӧрын. Выль канму кутіс асшӧра лӧсьӧдны мукӧд странаяскӧд йитӧдъяс, тшӧтш и Москваса канмукӧд. ХVI нэм шӧрын, Иван ІV Грознӧй веськӧдлігӧн, 1552 воын Москва босьтіс Казаньӧс да пыртӧдіс Роч канмуӧ.
Россия составын вӧлі котыртӧма Казанскӧй уезд, а Пётр I реформа бӧрын - Казанскӧй губерния. Мутаслӧн эз вӧв асвеськӧдлӧм: губернияса юралысьӧн вӧлі губернатор, кодӧс индыліс веськыда Император. Революция бӧрын, В. И. Ленин вӧзйӧм серти[1], 1920 вося май 27 лунӧ вӧлі кырымалӧма РСФСР тэчасын Казанскӧй да Уфимскӧй губерния юкӧнъясын Татарскӧй АССР (Татарскӧй Автономнӧй Социалистическӧй Сӧветскӧй Республика)[2], 1936 вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунсянь - Татарскӧй Автономнӧй Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика.
1990 вося моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ канму суверенитет йылысь Декларация примитӧмкӧд йитӧдын вӧлі нимтӧма Татарскӧй Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаӧн, 1992 вося урасьӧм тӧлысь 7-ӧд лунсянь Татарстан Республикаӧн[3].
Татарстан Республикалӧн 1992 вося Оланподувса 1 статьяысь 2 пункт серти «Татарстан Республика» да «Татарстан» нимъяслӧн вежӧртасыс ӧткодь [4].
Пасйӧм
Традиция серти Республикалысь да Казаньлысь лун пасйӧны зэв паськыда, кар пасьтала быд улич вылын да районын. Аслыспӧлӧс символӧн лоис «Голос нашего двора» конкурс, кытчӧ 7 воӧн пырӧдчисны 5 сюрсысь унджык морт.
2024
• Республикалӧн да карлӧн лун заводитчӧ Казаньса ратушаын кыпыд церемонияӧн. Тӧдчана йӧзӧс карын пыртӧны Почётнӧй гражданалӧн небӧгӧ, награждайтӧны пыдди пуктана гражданаӧс.
• Кремлёвскӧй набережнӧйын восьтісны Татарстанын медся ыджыд "Елмай" челядь парк.
• 2024 воын Россияын котыртӧм Семьялы сиӧм вокӧд йитӧдын кыпыда пасйӧны гӧтрасьӧмсӧ Татарстанса 45 том гозъя. Найӧс чолӧмаласны почётнӧй гӧсьтъяс да республикаса нималана артистъяс.
• Байк-культураӧн "Кык Кремль" мотофестиваль.
• Уна сикас спорт площадкаяс: легкоатлетическӧй кросс, шахматӧн ворсӧм кузя турнир, баскетбол да мини-футбол кузя ордйысьӧмъяс, а сідзжӧ йога кузя восьса урок.
• "УРАМ" уличвывса фестивальыс ӧтувтӧ экстремальнӧй спорт, ӧнія творчество да уличвывса культура петкӧдлысьясӧс.
• Республика пасьталаысь быдсикас вӧчӧмторсӧ петкӧдлӧны ас вылӧ уджалысьяслӧн "Ме и эм Татарстан" ярманга вылын.
• "Ворс, гудӧк!" йӧзкостса гаж пыр чукӧртӧ уна йӧзӧс.
• Йӧзкостса паськӧмлӧн "Милли кием" фестиваль.
• "Казаньса ар" восьса енэж улын традиционнӧй опернӧй фестиваль.
• Ыджыд праздничнӧй концерт. 2024 воын петкӧдчисны Казань карса филармонияысь артистъяс, "Станция МИР"-ысь фестивальӧ пырӧдчысьяс, сьылысь Фаузия, "Гримм вокъяс" группа да Дима Билан.
• Праздничнӧй салют (Казанкаса акваторияын) [5].
Пасйӧдъяс
- ↑ Ленин В. И. Полное собр. соч. Т. 40, стр. 98.
- ↑ Флаги Татарстана. www.tatar-history.narod.ru. Шыӧдчан кадпас: 21 ӧшым тӧлысь 2017. Архивируйтӧма 20 ӧшым тӧлысь 2017.
- ↑ Закон РТ от 7 февраля 1992 года № 1413-XII «Об изменении наименования Татарской Советской Социалистической Республики и внесении соответствующих изменений в Конституцию (основной Закон) Татарской ССР» // «Ведомости Верховного Совета Татарстана». — 1992. — № 4. — C. 44.
- ↑ Конституция Республики Татарстан. Шыӧдчан кадпас: 8 кӧч тӧлысь 2010. Архивируйтӧма 27 йирым тӧлысь 2010.
- ↑ vystupyat-dima-bilan-i-gruppa-bratya-grim/ О подготовке и проведении праздничных мероприятий, посвященных Дню Республики и Дню Города Казани
Ыстӧгъяс
• Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы оешуга 100 ел, рәсми сайт