Филологлӧн лун
| Филологлӧн лун | |
|---|---|
 Москваса канму университет водзын М. В. Ломоносовлы паметник. 2016 | |
| Сикас | Уджсикас гаж |
| Вежӧртас | пасйыны кыв да культура озырлун видзӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ филологъяслысь пуктӧм пайсӧ |
| Пасйӧны |
 Россия Беларусь |
| Кадпас | ода-кора тӧлысь 25-ӧд лун |
| Йитчӧма | филологияӧн |
Филологлӧн лун (рочӧн День филолога) — филология юкӧнын уджалысь йӧзлӧн уджсикас гаж. Россияын гажсӧ пасйӧны Славяна гижӧд да культура лун бӧрын — ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
Гажыс ӧтувтӧ кыв туялысьясӧс, литературоведъясӧс, кыв да литература юкӧнын велӧдысьясӧс, библиотекаръясӧс, переводчик-филологъясӧс да ставнысӧ, кодъяслӧн эм филология образование.
Филология (важ грек φιλολογία — «кыв дорӧ муслун») — дисциплинаяс чукӧрлӧн ним (лингвистика, литературоведение, текстология да мукӧд), кӧні туялӧны гижӧда текстъяс да стилистика, кыв да вежӧртас анализ подув вылын йӧз котырлысь историясӧ да духовнӧй культурасӧ.
Филологлысь лун пасйӧны и Беларусьын. Мукӧд странаын пасйӧны кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ Грамоталы сиӧм войтыркостса лун, тайӧ гажсӧ лӧсьӧдіс ЮНЕСКО[1].
История
Филология история
Филология кыдзи наука артмис ХVII нэмын Европаын. Сылӧн подувнас вӧлі наука, кӧні ӧтлаын вӧлі йитчӧма видлалісны кыв, история, культура да философия. Миян эраӧдз III нэмын нин гижӧдъяс дорӧ медводдза комментарийяс лоисны Важ Грецияын да Важ Индияын[2].
.jpg)
Россияын роч кыв йылысь наукалы подувсӧ XVIII нэмын пуктіс М. В. Ломоносов. «Филология» кывйыс паныдасьлӧ сылӧн уджъясын, а сідзжӧ В. К. Тредиаковскийлӧн:
…полуденного солнца яснее, что вся вообще филология… самою вещию есть токмо что элоквенция", [которая] управляет, умножает, утверждает… повсюду сияет и объединяет все науки и знания, ибо все они токмо чрез элоквенцию говорят[3].
Кывкӧд йитчӧм наукаяссӧ паськыда кутісны шуны «филологияӧн» сӧмын ХІХ нэм шӧрын. Медводз вӧлі нимтӧма Петыркарса канму университетын историко-филологическӧй факультетсӧ (1850 воӧдз — историко-словеснӧй наукаяс факультет), сэсся 1853 воын К. П. Зеленецкий гижис «Введение в общую филологию» удж. «Филология» терминлӧн паськалӧмыс йитчӧма «Филологические записки» медводдза специальнӧй россияса научнӧй журналкӧд, сійӧс йӧзӧдісны А. А. Хованский редакция улын Воронежын 1860 восянь[2].
Филология кыдзи наука трактуйтӧмыс вежсис. Филология кутісны гӧгӧрвоны кыдзи наукаяслысь ӧтувтчӧм, кӧні туялӧны войтырлысь культурасӧ, сылысь литературасӧ, историясӧ да кывсӧ.
Гажлӧн история
Медводдзаысь филологлысь лун пасйисны сӧвет кадӧ М. В. Ломоносов нима Москваса канму университетын 1989 вося ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ велӧдысьяслӧн да студентъяслӧн водзмӧстчӧм серти. Тайӧ лоӧмторйыс лоис традицияӧн академическӧй кытшын[1].
1992 восянь МКУ-са филология факультет пасйӧ филологлысь лунсӧ оз ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ, а тӧвлӧн медводдза пекничаӧ, медым казьтыштны 1941 вося ӧшым тӧлысь заводитчигӧн филфак лӧсьӧдӧм йылысь[4].
Пасйӧм
Тайӧ лунӧ университетъясын да культура учреждениеясын нуӧдӧны концертъяс, гӧгрӧс пызанъяс, викторинаяс, конференцияяс да с.в.[1]
_05.jpg)
Студентъяс эскӧны: диплом дорйыны кӧ усяс Филологлӧн лунӧ, ставыс лоас бур[1].
Тӧдчанлун
Гажлӧн тӧдчанлуныс сыын, медым гӧгӧрвоны филологиялысь кыдзи наукалысь тӧдчанлунсӧ, а сідзжӧ аттьӧавны тайӧ юкӧнын велӧдысьясӧс, учёнӧйясӧс да специалистъясӧс налӧн уджысь да кыв да культура озырлун видзӧм-сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь. Тайӧ луныс сідзжӧ отсалӧ паськӧдны йӧз пӧвстын кыв да литература йылысь тӧдӧмлунъяс[5].
XX нэмса медыджыд филолог Д. С. Лихачёв образнӧя шуліс филологиясӧ «став йитӧдъяслӧн йитӧдӧн» да тайӧ рольсӧ лыддис торйӧн нин тӧдчанаӧн[6]:
Сійӧ йитӧ историческӧй источниковедение кывкӧд да литературоведениекӧд. Сійӧ сетӧ позянлун велӧдны текстлысь историясӧ паськыда. Сійӧ ӧтувтӧ литературоведение да лингвистика произведениелысь стиль туялӧмын. <…> Филологияыс антиформалистическӧй, ӧд велӧдӧ правильнӧя гӧгӧрвоны текстлысь вежӧртассӧ, мед кӧть сійӧ вӧлі историческӧй источник либӧ художественнӧй памятник.
Культураын
• Рунетын эм «Филологическая дева» котыр, кӧні йӧзӧдӧны филологъяслы сиӧм интернет-мемъяс.
• Кыв нормаясӧ топыда кутчысьысь педантичнӧй филологъясӧс (и не сӧмын) шуӧны «граммар-нациӧн».
Пасйӧдъяс
- ↑ 1 2 3 4 Когда отмечают День филолога в 2025 году, РБК Life. Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2025.
- ↑ 1 2 День филолога 2025: какого числа, история и традиции праздника, Комсомольская правда. Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Тредиаковский В. К. 1745. — Цит. по ст.: Аннушкин В. И. «Филология — словесность — языкознание в классической русской традиции и современном научно-педагогическом процессе». Шыӧдчан кадпас: 3 ӧшым тӧлысь 2011. Архивируйтӧма 3 моз тӧлысь 2014.
- ↑ День филолога собирает друзей. Филологический факультет МГУ имени М. В. Ломоносова. Шыӧдчан кадпас: 18 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Андреева, 2015, с. 223, 226.
- ↑ Хрулёв, 2019, с. 409.
Литература
- Андреева С. М. Филология как источник национального сознания и национальной культуры // Вестник Белгородского государственного технологического университета им. В. Г. Шухова. — 2015. — № 1. — С. 223—226.
- Хасанова О. О. Образ героя-филолога в современной прозе // Мир науки и мысли. The World of Science and Ideas. — 2023. — № 2. — С. 95—99.
- Хрулёв В. И. Филология в нашей жизни // Вестник Башкирского университета. — 2019. — № 2. — С. 408—413.
Ыстӧгъяс
- Список известных российских филологов // Esaulov.net
- В честь праздника по чашечке эКспрессА: мемы в честь Дня филолога // 12 канал