Агглютинативнӧй кывъяс
Агглютинативнӧй кывъяс (рочӧн Агглютинативные языки) (латин agglutinatio — клеитӧм) — кывъяслӧн сикас, кӧні кывъясыс вежласьӧны ёнджыка агглютинация отсӧгӧн — разнӧй формантъяс (суффиксъяс либӧ префиксъяс) торъя пӧрадок серти «клеитчӧмӧн», та дырйи на пиысь быдӧнлӧн эм сӧмын ӧти грамматическӧй вежӧртас.
Агглютинативнӧй стройыс паныд флективнӧй стройлы, кӧні быд формант вайӧ ӧтпырйӧ некымын торйӧдны позьтӧм вежӧртас (шуам, вежлӧг, рӧд, лыд да с.в.). Тӧдчанаджык сійӧ, мый агглютинативнӧй кывъясын формантъяс оз артмӧдны юкны позьтӧм тэчасъяс да оз вежсьыны мукӧд формантъяс тӧдчӧм улын.
Синтетическӧй кывъяс, кӧні кыв вежсьӧмыс мунӧ оз агглютинативнӧй ногӧн, шусьӧны флективнӧй кывъясӧн. Налӧн аслыспӧлӧслунӧн лоӧ формантъяслӧн торйӧдны позьтӧм дзоньторйӧ торъя вежӧртасъяслӧн урчитӧм чукӧрӧн «клеитчӧм», тшӧкыда тӧдчымӧн вежласьӧмӧн.
Мукӧддырйи агглютинация понятиеыс паськалӧ став синтетическӧй кывъяс вылӧ, мый абу правильнӧ. Татшӧм ногӧн вӧдитчигӧн тайӧ терминыс кутас пыртны тшӧтш и флективнӧй кывъяс да ставнас кывъяссӧ, кӧні эм кыв вежлалӧм. Тшӧкыда овлӧ сьӧкыд тӧдмавны кывйын кыв вежлалан медшӧр принципсӧ. Синтетическӧй кывъяс, шуам, вермӧны пыртны кутшӧмсюрӧ агглютинативнӧй элементъяс, но век жӧ кольӧны флективнӧйӧн.
Тшӧкыда агглютинативнӧй кывъясын ӧти кывйын эм уна суффикс либӧ морфема. Та дырйи исключениеясыс пырджык овлӧны этшаӧсь. Сідз, япон кывйын эм сӧмын кык неправильнӧй кадакыв, турок кывйын - ӧти, а эсперанто да кечуа кывъясын неправильнӧй кадакывъяс ньӧти абуӧсь.
Агглютинативнӧй кывъясӧн лоӧны тюрк кывъяс, ӧткымыны финн-йӧгра кывъяс, монгол кывъяс, тунгус-маньчжур кывъяс, корея кыв, япон кыв[1], грузин кыв, баск кыв, абхаз-адыг кывъяс, нах-дагестан кывъяс, бурушаски, дравид кывъяс, унджык австронезийскӧй кывъяс[2], ӧткымын индееч кыв и африкан кыв. Агглютинативнӧй кывъясӧн вӧліны и важ кывъяс, шуам, шумер кыв[3], элам кыв[4], урарту кыв и мукӧд кывъяс.
Уна искусственнӧй кыв, на лыдын унджык плановӧй кывйыс (эсперанто, идо), агглютинативнӧйӧсь.
Уна кыв сӧвми конвергентнӧй эволюция условиеясын. Чайтсьӧ, мый эм ӧтувъя тенденция, кор агглютинативнӧй кывъяс вуджӧны флективнӧй кывъясӧ, кодъяс сэсся вуджӧны аналитическӧй кывъясӧ, сэсся водзӧ сӧвмӧны изолятивнӧй кывъясӧ, а сэсся бӧр вочасӧн лоӧны агглютинативнӧй кывъясӧн. Но тайӧ сӧмын гипотеза, мый гижӧма грамматика теорияын да ӧтувъя лингвистическӧй процессъясын (торйӧн нин кыв помас апокоп да элизия).
Кыв вежлалан примеръяс
Улынджык петкӧдлӧма кывлысь веласянногсӧ агглютинативнӧй кывъясын.
• казах кыв: «ёртъясӧйлы» — достарыма (дос — «ёрт», -тар — уна лыд формант, -ым — индан-асалан формант, 1 морт «менам», -а — сетан вежлӧг формант);
• кыргыз кыв: «ёртъясӧйлы» — досторума (дос — «друг», -тор — уна лыд формант, -ум — индан-асалан формант, 1 морт «менам», -а — сетан вежлӧг формант);
• тотар кыв: «гижӧдъясас» — хатларында (хат — «гижӧд», -лар — уна лыд формант, -ын — индан-асалан формант 3 морт, -да — ина вежлӧг формант);
Пасйӧдъяс
- ↑ Китайское письмо в Корее, Японии и Вьетнаме - Дмитрий Худяков (неопр.). Шыӧдчан кадпас: 4 урасьӧм тӧлысь 2022. Архивируйтӧма 4 урасьӧм тӧлысь 2022.
- ↑ Robert Blust. The Austronesian languages. — Revised edition. — Canberra, 2013. — 1 Online-Ressource (xl, 852 Seiten) с. — ISBN 978-1-922185-07-5, 1-922185-07-8, 0-85883-602-5, 978-0-85883-602-0.
- ↑ Sumerian language Архивируйтӧма 26 урасьӧм тӧлысь 2009 вося.
- ↑ Matthew W. Stolper. Mesopotamia, 482–330 B.C. // The Cambridge Ancient History. — Cambridge University Press, 1994-10-13. — С. 234–260.
Литература
 | |
|---|---|
| Библиография каталогъясын |
|
