Республика лун
«Республика лун» — канмуясын национальнӧй гаж, мый векджык пасйӧны республикасӧ канмуӧн шуан лунӧ либӧ Оланподув, кыдз быть колана каналан атрибут, примитан лунӧ. Унаысь «Республика лун» лоӧ республикаын медтӧдчана гажӧн. Гаж дырйи котыртӧны митингъяс, демонстрацияяс, шествиеяс, концертъяс, военнӧй парадъяс, фейерверкъяс да салютъяс.
Рочму Федерацияын Республика лун
Республика лун — Рочму Федерацияса республикаяслӧн медшӧр гаж, пасйӧны республика артман лунӧ либӧ Оланподув примитан лунӧ.
| Дӧрапас | Республика | Кадпас | Дженьыд гӧгӧрвоӧдӧм |
|---|---|---|---|
|
Дагестан | тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лун | Пасйӧны ВЦИК-лӧн Декрет петӧм лунӧ, кӧні вӧлі оланпасӧн вынсьӧдӧма РСФСР-ын Дагестанскӧй Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика котыртӧм[1]. |
|
Крым | тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лун | «Крым Республикалысь лун» пасйӧны 1991 вося ставкрымсса референдум нуӧдӧмсянь во тыригкежлӧ, кор Крым кӧджса кызвын олысьыс шуисны, мый колӧ бӧр лӧсьӧдны СССР-ын Крымлысь асшӧрлунсӧ[2]. |
|
Саха (Якутия) Республика | косму тӧлысь 27-ӧд лун | 1922 вося косму 27 лунӧ вӧлі котыртӧма РСФСР-ын Якутскӧй Автономнӧй Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (ЯАССР). |
|
Ингушетия | лӧддза-номъя тӧлысь 4-ӧд лун | 1992 вося лӧддза-номъя 4-ӧд лунӧ Россияса Верховнӧй Сӧвет вынсьӧдіс РФ-ын Ингушскӧй Республика котыртӧм йылысь оланпас. Водзтіджык Ингушетиялӧн вӧлі автономия 1924-1934 воясӧ кыдзи Ингушскӧй асшӧр обласьт, юркарыс вӧлі Владикавказын. |
|
Карелия | лӧддза-номъя тӧлысь 8-ӧд лун | Тайӧ лунӧ 1920 воын ВЦИК-лӧн Шуӧмӧн вӧлі котыртӧма Карелияса удж коммуна, кодӧс лыддьӧны Карельскӧй АССР-лы подув пуктысьӧн[3]. |
|
Чувашия | лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лун | Чувашия Республикалысь лун вӧлі лӧсьӧдӧма 1995 воын Чувашскӧй асшӧр обласьт котыртӧмсянь 75 во тырӧмкӧд йитӧдын да вынсьӧдӧма 2000 воын канму праздникӧн. |
|
Алтай | сора тӧлысь 3-ӧд лун | 1991 восянь тайӧ лунсӧ лыддьӧны Горно-Алтайскӧй Республика котыртан лунӧн. Таӧдз сійӧ шусис Ойротскӧй, а сэсся Горно-Алтайскӧй асшӧр обласьтӧн. 1992 вося ода-кора тӧлыссянь шусьӧ «Алтай Республикаӧн»[[4]. |
|
Хакасия | сора тӧлысь 3-ӧд лун | «Хакасия Республикалӧн лун» («Хакас Чири») - Республикалӧн медшӧр праздникъясысь ӧти. Хакасскӧй асшӧр обласьт котыртчис 1930 воын; 1990 воын сійӧс нимтісны Хакасскӧй АССР-ӧн, 1991 воын - Хакасскӧй ССР-ӧн. 1992 воын Хакасскӧй ССР петіс Красноярскӧй край пытшкысь, ӧнія Хакасия Республика нимӧн. |
|
Тыва | моз тӧлысь 15-ӧд лун | 1921 вося моз тӧлысь 13-16 лунъясӧ Суг-Бажа сиктын муніс Ставтуваса учредительнӧй хурал, кодлӧн уджӧ пырӧдчисны Туваса став кожууныс; сэні вӧліны сідзжӧ Сӧветскӧй Россияса делегация. Медводдза лунас хурал примитіс резолюция: «Тану-Тува Народнӧй Республика лоӧ свободнӧй, аслас пытшкӧсса делӧясын некодысь зависиттӧм свободнӧй войтырлӧн канмуӧн, международнӧй отношениеясын жӧ Тану-Тува Республика действуйтӧ Российскӧй Социалистическӧй Федеративнӧй Сӧветскӧй Республика дорйӧг улын». Моз тӧлысь 14 лунӧ вӧлі вынсьӧдӧма Тану-Тува Республикалысь асшӧрлунсӧ, коді бӧрынджык пырис РСФСР-ӧ. |
|
Коми Республика | моз тӧлысь 22-ӧд лун | 1921 вося моз тӧлысь 22 лунӧ вӧлі котыртӧма коми-зыраналысь асшӧр обласьт, 1936 воын сійӧс вӧлі пӧртӧма автономнӧй республикаӧ. |
|
Татарстан Республика | моз тӧлысь 30-ӧд лун | «Татарстан Республикалӧн лун» шуӧма республикаын праздникӧн, уджавтӧм лунӧн Татарстан Республикалӧн 1991 во моз тӧлысь 29 лунся Оланпас серти[5].
1990 вося моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ Татарскӧй АССР-са Верховнӧй Сӧвет вынсьӧдіс Татарскӧй ССР-лӧн канму суверенитет йылысь Декларация. Моз тӧлысь 30-ӧд лунӧ пасйӧны Республика артмӧдан лун - тайӧ Татарстан Республикалӧн канму суверенитет лун. |
|
Кабарда-Балкария | кӧч тӧлысь 1 лун | Кӧч тӧлысь 1 лун - канмулун лун либӧ республика лун. Праздниксӧ лӧсьӧдісны 1997 воын Кабардино-Балкарскӧй Республикалысь выль Оланподув вынсьӧдӧмкӧд йитӧдын. Сылӧн кадпассӧ бӧрйӧма тӧдӧмӧн: буретш 1921 вося кӧч толысь 1 лунӧ РСФСР-са ВЦИК-лӧн декретӧн вӧлі котыртӧма Кабардинскӧй асшӧр обласьт, бӧрынджык Балкарскӧй асшӧр кытшкӧд ӧтлаын сійӧс вӧлі пыртӧма Кабардино-Балкарскӧй асшӧр обласьтӧ.[6] |
|
Чечня | кӧч тӧлысь 6-ӧд лун | «Чечня Республикалысь лун» индіс республикаса президент Ахмат Кадыров 2002 воын. Праздниклӧн мӧд ним: «Гражданскӧй сӧгласлунлӧн да ӧтувтчӧмлӧн лун»[7]. Водзті кӧч тӧлысь 6-ӧд лун пасйылісны кыдзи «Ичкериялӧн асшӧрлун лун»[8]. |
|
Адыгея | йирым тӧлысь 5-ӧд лун | «Адыгея Республикалысь лун» пасйӧны сійӧ лунӧ, кор 1990 вося октябрь 5 лунӧ народнӧй депутатъяслӧн ХХІ-ӧд созывса Адыгейскӧй областнӧй Сӧветлӧн внеочереднӧй сессия юӧртіс РСФСР-ын Адыгейскӧй Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика котыртӧм йылысь. Адыгея Республикалысь лунсӧ урчитӧма Адыгея Республикалӧн 1995 во урасьӧм тӧлысь 14 лунся 168-1 №-а Оланпасӧн[9]. |
|
Башкортостан | йирым тӧлысь 11-ӧд лун | «Башкортостан Республикалӧн лун» («Башкортостан Республикалӧн суверенитет лун») пасйӧны сійӧ лунӧ, кор республикаса Верховнӧй Сӧвет йӧзӧдіс канму суверенитет йылысь Декларация[10][11]. |
|
Войвыв Осетия | йирым тӧлысьын 3-ӧд вӧскресенньӧ | «Войвыв Осетия - Алания Республикалӧн лун» вӧлі лӧсьӧдӧма республикаса президент Ахсарбек Галазовлӧн индӧдӧн Войвыв Осетиялӧн Россиякӧд ӧтувтчӧмсянь 220 во тырӧмкӧд йитӧдын. Праздниксӧ пасйӧны быд во 1995 восянь[12]. |
.png){kind=small}
|
Мари Эл | вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лун | 1920 вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ вӧлі котыртӧма Марий асшӧр обласьт. Сэки 1920 воясӧ, кыдзи и мукӧд национальнӧй республикаын, ёна сӧвмис национальнӧй культура. 1990 вося йирым толысь 22-ӧд лунӧ обласьт лои соцреспубликаӧн - МССР. 1992 вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ республика босьтіс ӧнія нимсӧ. |
|
Калмыкия | сора тӧлысь 5-ӧд лун | «Калмыкия Республикалысь лун» кутасны пасйыны быд во сора тӧлысь 5-ӧд лунӧ. Оланпас баласӧ вӧлі лӧсьӧдӧма сы могысь, медым нэммӧдны Россия Федерацияын калмык войтырлысь асшӧрлунсӧ. |
|
Мордовия | кӧч тӧлысь 21-ӧд лун | Тайӧ луннас 1995 воын республикаса оланподув Собраниебыла вынсьӧдіс Мордовия Республикалысь Оланподув. |
|
Удмуртия | вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лун | 1920 вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Ставроссияса шӧр исполнительнӧй комитет да Народнӧй комиссаръяслӧн Сӧвет примитісны Вотскӧй асшӧр обласьт котыртӧм йылысь декрет да пуктісны Удмуртиялӧн канмулун лӧсьӧдӧмлы подув. |
Пасйӧдъяс
- ↑ [www.calend.ru/event/4375/ Образование Республики Дагестан]
- ↑ [www.calend.ru/holidays/0/0/697/ День автономной республики Крым — 20 января. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]
- ↑ О Дне Республики Карелия
- ↑ Сегодня — день образования Республики Алтай. :: ИА АМИТЕЛ. Шыӧдчан кадпас: 20 моз тӧлысь 2021. Архивируйтӧма оригинала 24 рака тӧлысь 2016 года.
- ↑ 30 августа — День Республики Татарстан
- ↑ [www.calend.ru/holidays/0/0/3165/ День государственности Кабардино-Балкарской Республики — 1 сентября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2013]
- ↑ День Республики (День гражданского согласия и единения). Шыӧдчан кадпас: 23 тӧвшӧр тӧлысь 2010. Архивируйтӧма оригинала 1 урасьӧм тӧлысь 2012 года.
- ↑ 6 сентября в Чечне объявлен Днем Республики. NEWSru (4 кӧч тӧлысь 2002). Шыӧдчан кадпас: 13 моз тӧлысь 2010.
- ↑ Закон Республики Адыгея от 14.02.1995 № 168-1 " О праздничных днях и памятных датах"
- ↑ 11 октября — День суверенитета Республики Башкортостан: ПРАЗДНИК.BY. Шыӧдчан кадпас: 20 тӧвшӧр тӧлысь 2010. Архивируйтӧма оригинала 13 тӧвшӧр тӧлысь 2010 года.
- ↑ Рустэм Хамитов поздравил жителей Башкортостана с Днем Республики www.pravitelstvorb.ru Архивса копия 20 косму тӧлысь 2013 Wayback Machine ресурсын
- ↑ 16 октября. РИА Новости (16 йирым тӧлысь 2005). Шыӧдчан кадпас: 13 моз тӧлысь 2010. Архивируйтӧма 6 косму тӧлысь 2012.
Видзӧд сідзжӧ
Ыстӧгъяс
- [www.calend.ru/search/?search_str=%C4%E5%ED%FC+%D0%E5%F1%EF%F3%E1%EB%E8%EA%E8&search=%EF%EE%E8%F1%EA «Дни Республики» на сайте «Календарь праздников»]