СМИ-ын вӧля ставмирса лун

Босьтӧма Рувикиысь
СМИ-ын вӧля ставмирса лун
СМИ-ын вӧля ставмирса лунлӧн эмблема
СМИ-ын вӧля ставмирса лунлӧн эмблема
Вежӧртас Ӧнія демократическӧй йӧзкотырын масс-медиа отсӧгӧн сёрни вӧля петкӧдлӧм, мый сетӧ позянлун мир пасьтала олысьяслы тӧдмасьны быдсикас стӧч юӧрӧн да пырӧдчыны социальнӧй да политическӧй процессъясӧ
Вынсьӧдӧма 1994 воын
Лӧсьӧдысь ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея
Пасйӧны Войтыркостса гаж
Кадпас ода-кора тӧлысь 3-ӧд лун
Йитчӧма «Африкаса независимӧй да плюралистическӧй печать сӧвмӧдӧмлы отсалӧм йылысь» 1994 во ода-кора тӧлысь 3-ӧд лунся Виндхукса декларация примитӧмкӧд
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

СМИ-ын вӧля ставмирса лун ( ООН-лӧн официал кывъяс вылын: англичан World Press Freedom Day, араб اليوم العالمي لحرية الصحافة, испан Día Mundial de la Libertad de Prensa, китай 世界新闻自由日, рочӧн Всемирный день свободы печати, француз Journée internationale de la liberté de la presse ) — войтыркостса гаж, пасйӧны быд во ода-кора тӧлысь 3-ӧд лунӧ 1994 восянь.

История

1991 вося вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лунӧ ЮНЕСКО-лӧн Генеральнӧй конференциялӧн «Мирын газет-журналын вӧлялы отсӧг сетӧм йылысь» 26-ӧд сессия вылын вӧлі вӧзйӧма лӧсьӧдны «СМИ-ын вӧля ставмирса лун» гаж[1].

«СМИ-ын вӧля ставмирса лун» плакат, 2017 во

Экономическӧй да Социальнӧй Сӧвет, ЮНЕСКО-лӧн вӧзйӧм да подулалӧм серти, ошкис тайӧ гаж йылысь мӧвпсӧ (1993/54 №-а Резолюция).

Тайӧ лунсӧ пасйӧмыс йитчӧма «Африкаса независимӧй да плюралистическӧй печать сӧвмӧдӧмлы отсалӧм йылысь» Виндхукса декларация примитӧмкӧд (1991 вося ода-кора тӧлысь 3-ӧд лун, Намибия Республика)[2].

1993 вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лунӧ ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея вынсьӧдіс тайӧ гажсӧ (A/DEC/48/432 №-а Резолюция)[2].

1994 вося ода-кора тӧлысь 3-ӧд лунӧ медводдзаысь пасйисны «СМИ-ын вӧля ставмирса лун».

Тайӧ гажлӧн могыс — ӧнія демократическӧй йӧзкотырын масс-медиа отсӧгӧн сёрни вӧля петкӧдлӧм, мый сетӧ позянлун мир пасьтала олысьяслы тӧдмасьны быдсикас стӧч юӧрӧн да пырӧдчыны социальнӧй да политическӧй процессъясӧ[2].

«Кывлӧн вӧля оз вермы лоны ловлӧн вӧлятӧг», — А. И. Герцен[3].

Лун тема

Быд во ЮНЕСКО бӧрйӧ «СМИ-ын вӧля ставмирса лун» пасйӧм вылӧ торъя тема:
• 2003 — «Йӧзӧс юӧртан средствояс да вооружённӧй конфликт»[4];
• 2004 — «Лоӧмторъяс йылысь юӧртӧм да тырмытӧм юӧртӧм: коді решайтӧ?»;
• 2005 — «Йӧзӧс юӧртан средствояс да бура веськӧдлӧм»;
• 2006 — «Йӧзӧс юӧртан средствояс кыдз вежсьӧмъяс туйдӧдысь вын»;
• 2007 — «СМИ-ын вӧля, журналистъяслӧн безопасносьт да накажиттӧмлун дугӧдӧм»;
• 2008 — «Юӧр босьтны инӧдъяс да позянлунъяс паськӧдӧм»[4];
• 2009 — «Сёрнитчӧм, ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоӧм да миритӧм ёнмӧдӧм вылӧ юӧр средствояслӧн вынйӧр»[5];
• 2010 — «Юӧр воля: тӧдны инӧд»;
• 2011 — «21 нэмся СМИ: выль позянлунъяс да выль мытшӧдъяс»;
• 2012 — «Выль гӧлӧсъяс: йӧзӧс юӧртан средствояслӧн вӧля отсалӧ трансформируйтны котырсӧ»;
• 2013 — "Сёрнитны повтӧг: сетны став СМИ-лы вӧля;
• 2014 — вӧлі урчитӧма куим тема:

  1. «Независимӧй медиа отсалӧ бура веськӧдлыны, паськӧдны гражданалысь инӧдъяс да позянлунъяс да бырӧдны гӧльлун»;
  2. «Оланпасӧ кутчысьӧм кыдзи журналистъяслысь безопасносьт могмӧдан да накажиттӧмлункӧд тыш нуӧдантор»;
  3. «Журналистикалӧн зумыдлун да кужӧмлун кыдз сӧвмӧдӧмлӧн юкӧн».
    Россияса да суйӧрса СМИ-лӧн пресс-тур Сирияса Хмеймим авиабазаӧ


• 2015 — «Мед дзоридзалас журналистика! Журналистъяслысь уджсӧ, гендернӧй равенствосӧ да СМИ-лысь безопасносьтсӧ цифраа эпохаӧ ёнмӧдӧм»;
• 2016 — «Юӧрӧн да подув вӧляясӧн вӧдитчыны позянлун: тайӧ тіян инӧд!»;
• 2017 — «Критическӧй кад вылӧ критическӧй видзӧдлас: миролюбивӧй, справедливӧй да инклюзивнӧй котыръяс стрӧитӧмын СМИ-лӧн тӧдчанлун»;
• 2018 — «Видзӧдны власьт борся: СМИ, ёрдлӧн да инӧдлӧн ыджыдалӧм»[4];
• 2019 — «Йӧзӧс юӧртан средствояс демократия вӧсна: журналистика да дезинформация эпохаӧ бӧрйысьӧмъяс»[4];
• 2020 — «Журналистика повтӧг да объективнӧй видзӧдлас петкӧдлӧмӧн»;
• 2021 — «Юӧр кыдз йӧзкотырын бур»;
• 2022 — «Цифра осадаын журналистика»[6];
• 2023 — «Видзӧдлас вӧля кыдзи мортлысь став мукӧд инӧдъяслӧн подув»[2];
• 2024 — «Планетаса пресса: журналистика экология кризис водзын»[1].

Традицияяс

Разнӧй странаясын нуӧдӧны ЮНЕСКО-лысь ставмирса конференция:
• 2023 — Нью-Йоркын (АӦШ) ООН-лӧн штаб-квартираын «ЮНЕСКО-лӧн 30-ӧд конференция»[2];
• 2024 — «ЮНЕСКО-лӧн 31-ӧд конференция», Габриэла Мистраль культура шӧрин, Сантьяго, Чили[7]. ООН-са генеральнӧй секретар тайӧ лунӧ шыодчӧ йӧз дорӧ.

«Сы вӧсна мый Европаын да мукӧд континентъясын уна миллион граждана гӧлӧсуйтӧны 2024 воын зэв тӧдчана бӧрйысьӧмъяс дырйи, миянлы колӧ тӧд вылын кутны журналистъяслысь да йӧзӧс юӧртан средствояслысь зэв тӧдчана рольсӧ сыын, медым ми вермим тӧдмасьны уна видзӧдласа да эскӧдана юӧрӧн, а сідзжӧ уна сикас видзӧдласӧн да идеяясӧн, медым ми вермим вӧчны тӧдӧмӧн бӧрйӧмъяс демократическӧй инӧдъяснымӧс олӧмӧ пӧртігӧн», — шуис Европа Сӧветса Генеральнӧй секретар М. Пейчинович-Бурич, 2024 во.[8].

А. Политковская нима сад Миланын

1997 восянь разнӧй организацияяслы либӧ учреждениеяслы, а сідзжӧ торъя йӧзлы сетӧны ЮНЕСКО-лӧн Гильермо Кано нима мирӧвӧй премия СМИ-ын вӧляӧ пай пуктӧмысь[2]:
• 2007 — журналистка А. С. Политковскаялы кувсьӧм бӧрас премия (Россия);
• 2009 — «Sunday Leader» газетса журналист да медшӧр редактор Ласанта Викраматунгелы (Шри-Ланка)[5];
• 2019 — Ва Лон да Кяу Су Оо журналистъяслы (Мьянма)[6];
• 2020 — Джиннет Бедоя Лима журналист-расследовательлы (Колумбия);
• 2021 — журналист-расследователь да СМИ-ӧн веськӧдлысь Мария Рессалы (Филиппинъяс);
• 2022 — Беларусьса журналистъяслӧн ассоциациялы;
• 2023 — журналисткаяслы, кодъяс водзті вӧліны дзескыдінын: Нилуфар Хамедилы, Элахе Мохаммадилы да Наргиз Мохаммадилы (Иран)[9];
• 2024 — Шрук Аль-Айла (Газа сектор), Алсу Курмашева (АӦШ/Россия), Кими де Леон (Гватемала), Самира Сабу (Нигер) журналистъяслы[10].

«СМИ-ын вӧля ставмирса лунӧ» нуӧдӧны уна йӧза митингъяс да мероприятиеяс ассьыныс уджсӧ вӧчигӧн пӧгибнитӧм уджалысьясӧс казьтылӧм могысь, аддзысьлӧны мирса гырысьджык изданиеясса редакторъяс, а сідзжӧ нуӧдӧны пленарнӧй заседаниеяс.

Видзӧдӧй тшӧтш

• Россияса печать лун

Пасйӧдъяс

  1. ↑ 1 2 Nations, United. Всемирный день свободы печати | Организация Объединенных Наций, United Nations. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Всемирный день свободы печати, РИА Новости (20230503T0100). Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  3. ↑ 3 мая. День в истории. Всемирный день свободы печати (неопр.). news.myseldon.com. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  4. ↑ 1 2 3 4 Всемирный день свободной печати, которая не перестаёт быть роскошью (рус.). topwar.ru. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  5. ↑ 1 2 Ежедневная рассылка новостей Internews Kazakhstan. www.intranews.kz. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  6. ↑ 1 2 Всемирный день свободы печати (рус.). unesco.ru. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  7. ↑ Всемирный день свободы печати (неопр.). www.unesco.org. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  8. ↑ 3 мая – Всемирный день свободы печати (рус.). www.coe.int. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  9. ↑ Всемирному дню свободы печати — 30 лет. Музыкальная журналистика, мастер-классы (рус.). muzobozrenie.ru. Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.
  10. ↑ КЗЖ наградит выдающихся журналистов Международной премией за свободу прессы 2024 года - Committee to Protect Journalists, Committee to Protect Journalists (19 кӧч тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 29 рака тӧлысь 2025.

Литература

  1. Антипина Елена Сергеевна, Сапожникова Ольга Валерьевна. Проблема формирования профессиональной культуры иностранных студентов-журналистов // Вопросы теории и практики журналистики. — 2017. — № 2.
  2. Сурма Иван Викторович. Информационно-коммуникационная экспансия Запада на Балканах // Научно-аналитический журнал Обозреватель - Observer. — 2019. — № 12 (359).

Ыстӧгъяс

Босьтӧма "https://kv.ruwiki.ru/w/index.php?title=СМИ-ын_вӧля_ставмирса_лун&oldid=472509"-ысь