Статистикаын уджалысьяслӧн лун (Россия)
| «Статистикаын уджалысьяслӧн лун» | |
|---|---|
 | |
| Сикас | Уджсикас гаж |
| Вынсьӧдӧма | 2014 |
| Пасйӧны |
 Россия |
| Кадпас | лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лун |
Статистикаын уджалысьяслӧн лун — статистикаын уджалысьяслӧн — канму статистика федеральнӧй службаын уджалысьяслӧн, статистика мукӧд организацияын аналитикъяслӧн да уджалысьяслӧн уджсикас гаж. Быд пасйӧны Рочмуын лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лунӧ.
ООН-лӧн Статистика комиссияӧн вынсьӧдӧм Ставмирса статистика лун пасйӧны йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ ӧтчыдысь вит вонас. СССР-са вӧвлӧм республикаясын статистикаын уджалысьяслысь профессиональнӧй гажсӧ пасйӧны разнӧй лунъясӧ: Казахстанын йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ, Украинаын ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ, Беларусьын моз тӧлысь 23-ӧд лунӧ.
История
Рочмуын статистика уджлы подув пуктан кадколастӧн лыддьӧны ХVIII нэм пом. Сэки асшӧр предпринимательство паськалӧм вӧсна лои колана туявны сылысь экономика да общественнӧй олӧм вылӧ тӧдчӧмсӧ.
1802 вося кӧч тӧлысьын вӧлі йӧзӧдӧма "Высшӧй манифест", мый серти быд министрлы во помын колӧ вӧлі сетны императорлы правительственнӧй Сенат пыр сылӧн став ведомство веськӧдлӧм кузя гижӧда отчёт. Буретш тайӧ кадпассяньыс заводитчис Рочмуын статистика уджсӧ котыртӧм.
1811 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ император Александр I кырымаліс Полиция министерство лӧсьӧдӧм йылысь манифест, сы бердын вӧлі котыртӧма статистика юкӧн Карл Герман веськӧдлӧм улын.
1834 воын пытшкӧсса делӧяс министерстволӧн Сӧвет бердын вӧлі лӧсьӧдӧма торъя Статистика юкӧн, кодлӧн могӧн вӧлі лӧсьӧдны пытшкӧсса делӧяс министерстволӧн ведомствоувса став юкӧнъяс йылысь подробнӧй да стӧч отчёт.
1863 воын Александр II лӧсьӧдіс пытшкӧсса делӧяс министерство бердын Статистика сӧвет да Шӧр статистика кабинет. Найӧ кывкутісны меставывса комитетъясысь да мукӧд ведомствоясысь юӧръяс обработайтӧм вӧсна.
1866 воын петіс медводдза российскӧй статистическӧй ежегодник "Статистический временник Российской империи" ним улын.
1897 воын вӧлі нуӧдӧма странаын йӧзӧс медводдзаысь гижалӧм.
1918 воын вӧлі котыртӧма Шӧр статистика веськӧдланін, коді пыр нуӧдіс йӧзӧс, промышленнӧй да видз-му овмӧс объектъяслысь учёт. СССР-ын канму статистика юкӧнын ыджыд событиеӧн лои 1920 вося моз тӧлысьын уна сикас Ставроссияса перепись нуӧдӧм: демографическо-профессиональнӧй, видз-му овмӧс да промышленнӧй предприятиеяслысь дженьыд учёт. Тайӧ туялӧмъяс подув вылас, торйӧн кӧ, вӧлі дасьтӧма Россияӧс электрифицируйтан государственнӧй план.
Айму вӧсна Ыджыд Тыш воясӧ статистика кывкутіс уджалан да материальнӧй ресурсъяс оперативнӧя учётӧ босьтӧм, странаса асыввыв районъясӧ производственнӧй вынъяс вуджӧдӧм кузя важнӧй могъясысь.
1987 воын правительстволӧн постановлениеӧн СССР-са Шӧр статистика веськӧдланін вӧлі пӧртӧма СССР-са статистика кузя союзнӧй-республиканскӧй Канму комитетӧ[1].
Сӧветскӧй Союз киссьӧм бӧрын лоисны выль социальнӧй да экономическӧй явлениеяс, тай корис выльмӧдны российскӧй статистикалысь принципъяссӧ да вуджӧдны сійӧс войтыркостса стандартъяс вылӧ. Та могысь вӧлі пӧртӧма олӧмӧ некымын канму уджтас, Рочмуса специалистъяс уджалісны Евростаткӧд, ООН-са организацияяскӧд, Международнӧй валютнӧй фондкӧд, Мирса банккӧд да мукӧд учреждениекӧд[2].
2004 вося рака тӧлысьын Рочмуса президент Владимир Путинлӧн индӧдӧн вӧлі котыртӧма Канму статистикалысь федеральнӧй служба[3].
Рочмуын статистикаын уджалысьлысь лун вӧлі лӧсьӧдӧма 2014 воын Росстатлӧн тшӧктӧдӧн[4].
Традицияяс
Лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лунӧ статистика учреждениеясын шуӧма нуӧдны восьса ӧдзӧс лунъяс. Статистикаын уджалысьлӧн лунӧ сідзжӧ пасйӧны отрасльса ветеранъясӧс да тӧдчана уджалысьясӧс.
Кодлӧн гажыс
Статистикаын уджалысьлысь лун пасйӧны Росстатын уджалысьяс, аналитикъяс, асшӧр статистика организацияясын уджалысьяс.
2020 вося мыччӧдъяс серти Росстатӧ пырӧ статистика серти 66 мутас орган, а сідзжӧ Шӧр аппарат, сійӧ ӧтувтӧ 22 веськӧдланін. Росстатын уджалӧ 17 сюрсысь унджык морт, на пиысь 15 580 канму служащӧй, на пиысь 92% - нывбабаяс, 8% - мужичӧйяс[5].
Талунъя статистика
Росстат чукӧртӧ, обработайтӧ, видзӧ да анализируйтӧ йӧзкотырлӧн экономическӧй да социальнӧй олӧмын мунысь уна лыда процесс да явление йылысь статистика мыччӧдъяс. Официальнӧй статистика серти лӧсьӧдӧны Рочму Федерацияса субъектъяс сӧвмӧдан стратегияяс. Йӧзӧс гижалӧм да найӧс видзӧдӧм кындзи канму статистикаын эмӧсь тшӧтш и социальнӧй юӧръяс: йӧз йылысь демографическӧй мыччӧдъяс, уджалан условиеяс, уджӧн могмӧдӧм да уджтӧмалӧм, йӧзлӧн чӧжӧс да рӧскод, бур олӧм, висьӧм да инвалидӧн лоӧм, дзоньвидзалун видзан да велӧдан учреждениеяс йылысь мыччӧдъяс. Росстатлӧн ӧнія могъясӧ пырӧ статистика ӧтувтӧм, а сідзжӧ юӧр чукӧртан да обработайтан выль технологияясӧн вӧдитчӧм[6].
Видзӧдӧй тшӧтш
- Канму статистикаын уджалысьяслӧн лун (Беларусь)
- Статистикаын уджалысьяслӧн лун (Украина)
- Ставмирса статистика лун
Ыстӧгъяс
- ↑ Хронология российской статистики. Федеральная служба государственной статистики. Шыӧдчан кадпас: 20 ода-кора тӧлысь 2024.
- ↑ 25 июня — День работника статистики в 2023 году: история и традиции праздника. Известия (24 лӧддза-номъя тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 29 ода-кора тӧлысь 2024.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 09.03.2004 г. № 314. О системе и структуре федеральных органов исполнительной власти. Президент России. Шыӧдчан кадпас: 30 ода-кора тӧлысь 2024.
- ↑ Установление профессионального праздника - Дня работника статистики. Российская газета. Документы (20 моз тӧлысь 2014). Шыӧдчан кадпас: 30 ода-кора тӧлысь 2024.
- ↑ Российские статистики отмечают профессиональный праздник. РИА Новости (25 лӧддза-номъя тӧлысь 2020). Шыӧдчан кадпас: 29 ода-кора тӧлысь 2024.
- ↑ Пресс-релиз: 25 июня – День работника статистики. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Оренбургской области. Шыӧдчан кадпас: 29 ода-кора тӧлысь 2024.