Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лун
| Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лун | |
|---|---|
.jpg) | |
| Сикас | Войтыркостса лун |
| Вынсьӧдӧма | 2011 во |
| Кадпас | косму тӧлысь 12-ӧд лун |
| Празднуйтӧм | сиӧма космосӧ морт лэбзьӧмлы |
Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лун ( ООН-лӧн официал кывъяс вылын: англичан International Day of Human Space Flight, испан Día Internacional de los Vuelos Espaciales Tripulados, рочӧн Международный день полёта человека в космос, француз Journée internationale du vol spatial habité ) — войтыркостса тшупӧдын казьтылана лун, вӧлі урчитӧма ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблеяӧн 2011 воын, медым пасйыны йӧзлысь космосӧ пырны заводитчӧмсӧ; эскӧдӧ «космическӧй наукалысь да техникалысь тӧдчана пай канмуяслӧн да войтыръяслӧн зумыд сӧвмӧм да озырлун кыпӧдӧмӧ, а сідзжӧ мирнӧй могъясӧн космосӧн вӧдитчӧмын налӧн зільӧмъяссӧ». Быд во пасйӧны косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ[1].
История
Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лун водзвылын вӧлі авиациялӧн да космонавтикалӧн ставмирса лун (Войтыркостса авиация федерациялӧн 1968 вося вӧльгым тӧлысьын 61-ӧд Генеральнӧй конференцияса протокол (17-ӧд пункт) да СССР-са авиация спорт федерациялӧн вӧзйӧм серти 1969 вося косму тӧлысь 30-ӧд лунӧ примитӧм Войтыркостса авиация федерациялӧн Сӧветлӧн шуӧм серти)[2].
ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблеялӧн пленарнӧй заседание вылын 2011 вося косму тӧлысь 7-ӧд лунся А/РЕС/65/271 №-а резолюцияӧн вӧлі примитӧма «„Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лун“ казьтылан лун йылысь шуӧм».
Водзмӧстчис Россия Федерация[3]. ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблеялӧн резолюциясӧ тшӧтш гижисны ООН-ӧ пырысь 60 канмуысь унджык[4]. 2012 воын канмуяслӧн лыдыс, кӧні кутісны пасйыны Космонавтика лун, тӧдчымӧн содіс[5].
Тайӧ лунсӧ вӧлі индӧма 1961 вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ космосӧ мортлӧн медводдза лэбзьӧмсянь 50 во тырӧм кежлӧ. Тайӧ вӧлі Сӧветскӧй Союзса гражданин, лётчик-космонавт Юрий Гагарин[6]. «Восток-1» космическӧй корабль, кӧні вӧлі Гагарин, стартуйтіс Байконур космодромысь 9:07 час асылын, космонавт вӧчис Му гӧгӧр медводдза орбитальнӧй лэбӧм да бӧр воис 108 минут мысти[7].
Космосӧ медводдза морт лэбӧмсянь да космосӧ мирнӧй могъяс вылӧ вӧдитчӧм кузя комитет котыртӧмсянь 50 во тырӧмкӧд йитӧдын Декларацияын сідзжӧ пасйӧма Валентина Терешкова йылысь — медводдза нывбаба йылысь, коді лэбис орбитаӧ 1963 вося лӧддза-номъя тӧлысь 16-ӧд лунӧ, Нил Армстронг йылысь — медводдза морт йылысь, коді воськовтіс Тӧлысь веркӧс вылӧ 1969 вося сора тӧлысь 20-ӧд лунӧ, да «Аполлон» да «Союз» космическӧй корабльяслӧн стыковка йылысь[8].
Россия Федерацияын косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ быд во пасйӧны Космонавтика лун, тайӧ гажсӧ лӧсьӧдӧма СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн 1962 во косму тӧлысь 9-ӧд лунся индӧдӧн
Пасйӧм
Тайӧ лунӧ нуӧдӧны тайӧ тема серти выставкаяс, конференцияяс, лэдзӧны пошта маркаяс[9]. Тайӧ лунӧ мир пасьтала космос юкӧнын уджалысьяс котыртӧны конкурсъяса да чӧсмасяна гажъяс. Татшӧмсяма мероприятиеяссӧ тшӧкыда нуӧдӧны и МКС-ын[10][11].
Космосӧ морт лэбзьӧмлы сиӧм войтыркостса лунӧ нималана акцияяс пиысь ӧтиӧн лои «Юрьева ночь» акция[12] — Юрий Гагаринӧс казьтылан мероприятие[13][14],
2022 воын Space Foundation америкаса благотворительнӧй организация сетіс тайӧ акциялы выль ним — «Космослӧн гаж: тӧдмалӧй, мый лоӧ водзӧ» (англичан A Celebration of Space: Discover What's Next)[15].
Пасйӧдъяс
- ↑ Международный день полета человека в космос, United Nations. Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Международный день полета человека в космос. День космонавтики в России, РИА Новости (12 косму тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Международный день полета человека в космос, TACC (11 косму тӧлысь 2015). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ 12 апреля Международный день полёта человека в космос. Посольство Российской Федерации в Республике Молдова. Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Почему День космонавтики отмечается 12 апреля: история праздника, Sputnik Грузия (10 косму тӧлысь 2018). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Российское историческое общество. 12 апреля 1961 года состоялся первый полёт человека в космос. historyrussia.org (12 косму тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ «Коммунист в космосе»: зарубежная пресса о триумфе Гагарина, РБК Стиль (12 косму тӧлысь 2017). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Декларация по случаю пятидесятой годовщины первого полета человека в космос и пятидесятилетия создания Комитета по использованию космического пространства в мирных целях. www.un.org. Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ International Day of Human Space Flight 2025. www.timeanddate.com. Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ День космонавтики 12 апреля: история и традиции праздника в честь первого полёта человека в космос, Lenta.RU (3 урасьӧм тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Пресс-служба Роскосмоса. Ночь Юрия на МКС. www.roscosmos.ru (18 косму тӧлысь 2011). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ История Дня космонавтики. Как Юрий Гагарин покорил космос, РБК Life (28 урасьӧм тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Навсегда первые: День космонавтики — праздник, который нас объединяет, Life.ru (12 косму тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Ночь Гагарина: как в США переосмыслили российский День космонавтики, РБК (12 косму тӧлысь 2018). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.
- ↑ Мария Азарова. Мероприятие «Юрьева ночь» в США переименовали из-за национальности Гагарина (16 рака тӧлысь 2022). Шыӧдчан кадпас: 3 косму тӧлысь 2025.