Лузса

«Сернӧсса чипсанӧн ворсысьяс» самодеятельнӧй художествоа творчество фольклор котыр, Луздор район

Лузса (рочӧн Прилузцы) — тайӧ комияслӧн субэтнос чукӧр.

Ним артмӧм

Лузса нимыс петкӧдлӧ войтырлысь овмӧдчанінсӧ. Артмӧма кык кывйысь: Луз да -са «Луз ю пӧлӧн олысь войтыр».

История

Луз ю дорын йӧзыс овмӧдчисны зэв важысянь нин, миян эраса 1 сюрсво помын. Лузсаяс медводдзаяс лыдын сюрисны Ростов-Суздаль-Москваса роч княжествояс кипод улӧ. XIII-XIV нэмъясӧ Луз юлӧн улі инъясас овмӧдчисны роч кресьтяна. XVII нэм кежлӧ роч да лузса комияс костын границаыс стӧча муніс Спаспоруб погост (ӧні сикт) дорті. Мутасыс, кӧні олісны комияс, документъясын кутіс шусьыны Лузса Пермцаӧн.

Лузсаяслӧн артманногыс сора. Налӧн артмӧм вылӧ тӧдчисны орчча рочьяскӧд, марикӧд, удмуртъяскӧд йитӧдъяс. Тайӧ йитӧдъяс вылын артмис тшӧтш и луза-летка сёрнисикас, мыйӧн сёрнитӧны луздорсаяс. Марилӧн да удмуртъяслӧн тӧдчӧмыс петкӧдчӧ оз сӧмын кывйын, но и культураын, паськӧмын, орнаментъясын, керка стрӧитӧмын.

Лузсаяслы антропология боксянь лӧсялӧ сублапоноиднӧй сикаслӧн европеоиднӧй вятка-кама сикасув.

Найӧ ёнджыкасӧ вӧдитісны му, быдтісны шабді да пыш, вӧчисны наысь дӧра; видзисны скӧт, тшӧтш и порсьясӧс, да стрӧитісны пыжъяс да ыджыдджык суднояс. Важысянь лузса кресьтяна кужисны вӧчны сир, и быд овмӧс вӧчліс сирсӧ аслыс. Вӧдитчисны сирӧн ёнджыкасӧ пыжъяс сирӧдӧм вылӧ, сир ваӧн йиджтылісны кӧмкотсӧ кӧтасьӧмысь видзӧм могысь. Виялан сирыс вӧлі сьӧм пыдди, та вӧсна унаӧн сійӧс дасьтылісны вузалӧм вылӧ да сдайтлісны быдса бӧчкаясӧн.

Куяс песан да наысь паськӧм вуран прӧмыселыс вӧлі паськалӧма Луздорын быдлаын, но ыж ку вӧчӧмӧн занимайтчисны этшаӧн, татшӧм мастеръяссӧ тӧдісны ним-вич сертиыс. Уджалісны скорнякъяс сӧмын тӧвся кадӧ. Песӧм кучикысь вӧчлісны сапӧгъяс да кӧмкот пыдӧс, утйӧдъяс. Ёна вӧлі вӧчисны ыж гӧнысь гынкӧм.

Лузсаяслӧн керкаяс дорын вӧлі уна веж (пуяс, быдмӧгъяс) — сідзжӧ шоча паныдасьлӧ мукӧд коми сикт-грездын. Торъялісны и асьныс стрӧйбаяс. Сӧмын Лузбердын комияслӧн вӧлі торъя пристройка — пес, дадь, телега видзӧм, скӧт видзӧм вылӧ санник (улича вылын). Карта дорса йӧрыс вӧлі кык юкӧна: гырысь скӧтлы да посни скӧтлы меститӧм вылӧ. Паныдасьлісны Лузбердын и аслыссикас ӧти керка вевт улын уна керкаа керкаяс. Татшӧм керкаясас ӧтувтчылісны кык пӧрадокӧ 4-6 керка. Луздорсаяслӧн недыр кадся оланінъяс пӧвстын торъялӧны пожняяс вылын оригинальнӧй коническӧй (чуман сяма) шалашъяс да специфическӧй сруба стрӧйбаяс — кола (кык скат вылӧ вевта ляпкыдик сруб, ӧшиньястӧм, шӧрас восьса биӧн да тшын петанінӧн).

Овмӧдчӧм

Лузсаяс олӧны Луз да Летка юяс пӧлӧн, Коми Республикаса Луздор районын.

Пасйӧдъяс

Литература

• Жеребцов И.Л. Историко-культурные взаимоотношения коми с соседними народами. — Москва, 1982.
• Лашук Л.П. Формирование народности коми. — Москва, 1972.
• Жеребцов И.Л. Формирование этнографических групп коми (зырян) // Финно-угорский сборник. — Москва, 1982.