Сысоев Михаил Андреевич

Рувикиын эмӧсь мукӧд йӧз йылысь статьяяс, кодъяслӧн овыс Сысоев.

Михаил Андреевич Сысоев
Чужан лун	1922-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лун(1922-06-25)
Чужанін	Нижняя Грайворонка, Нижнедевицкӧй уезд, Воронеж губерня, РСФСР
Кулан лун	2006-ӧд вося ода-кора тӧлысь 21-ӧд лун(2006-05-21) (83 арӧс)
Куланін	Курск[d], Россия
Канму	СССР
Звание
Часьт	саридзса пехоталӧн 305-ӧд торъя батальон
Тышъяс/вӧйнаяс	Айму вӧсна Ыджыд тыш .
Наградаяс да премияяс

Сысоев Михаил Андреевич (1922 вося лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лун — 2006 вося ода-кора тӧлысь 21-ӧд лун) — Айму вӧсна Ыджыд тышын участвуйтысь, 2-ӧд Украинскӧй фронтса 46-ӧд армиялӧн 83-ӧд торъя саридзса стрелкӧвӧй бригадалӧн саридзса пехотаса 305-ӧд торъя батальонса штабса начальниклӧн мӧд отсасьысь, лейтенант, Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой.

Олантуй

Чужис 1922 вося лӧддза-номъя тӧлысь 25-ӧд лунӧ Улыс Грайворонка сиктын (ӧні — Курск обласьтса Сӧветскӧй район) кресьтянин семьяын. Роч. 1943 восянь ВКП(б)/КПСС-са член. Помаліс Сталинса горно-промышленнӧй техникум 1940 воын. Уджаліс шахтёрӧн Донецк обласьтса Макеевка карын.

Гӧрд Армияын 1940 вося вӧльгым тӧлыссянь. Велӧдчис Макеевса военнӧй авиация школаын, 1941 вося лӧддза-номъя тӧлыссянь — Севастопольын Черноморскӧй флотлӧн оружие школаын артиллерийскӧй электрикъяслӧн курсъяс вылын.

Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1941 вося йирым тӧлыссянь, Севастополь бердын медводдза добровольческӧй саридзса отрядса курсант пулемётнӧй ротаын доброволеч. 1941 вося ӧшым тӧлыссянь — саридзса пехоталӧн 79-ӧд курсантъяслӧн торъя бригадаын взводса командирлы отсасьысь. Участвуйтіс Севастополь дорйӧмын, сэні жӧ кыкысь ранитчылӧма: 1941 вося вӧльгым тӧлысьын кокньыда да 1942 вося ода-кора тӧлысьын сьӧкыда. Эвакуируйтӧмаӧсь бурдӧдчыны Кавказӧ.

1942 вося сора тӧлыссянь — Керчса разведотрядлӧн разведгруппаса командир, моз тӧлыссянь — Черноморскӧй флотлӧн саридзса пехоталӧн 255-ӧд торъя бригадаса истребительно-диверсионнӧй отрядса командирлы отсасьысь, участвуйтіс Кавказ дорйӧмын, Новороссийск дорын «Ичӧт Му» плацдарм дорйӧмын. Унаысь участвуйтліс враг тылӧ пленнӧйясӧс босьтӧм могысь рейдъясын. 1943 вося сора тӧлыссянь — саридзса пехоталӧн 305-ӧд торъя батальонлӧн разведка торъя взводса командир. 1943 воын — бара кыкысь ранитчӧма, лӧддза-номъя тӧлыссьын да йирым тӧлысьын, куйлӧма госпитальын матӧ во джын. Сійӧ жӧ 1943 воас главнӧй старшина Сысоев лоис офицерӧн: ода-кора тӧлысьын сетісны младшӧй лейтенант, а йирым тӧлысьын нин — лейтенант звание.

1944 вося сора тӧлысьын помаліс Черноморскӧй флотса офицерскӧй состав бурмӧдан курсъяс, та бӧрын индісны Черноморскӧй флотса саридзса пехоталӧн 83-ӧд торъя бригадаса саридзса пехоталӧн 305-ӧд торъя батальонса штабса начальниклы мӧд отсасьысьӧн. Петкӧдліс асьсӧ геройӧн Ясько-Кишиневскӧй наступайтана операцияын, медводдзаяс лыдын форсируйтіс Днестр лиман 1944 вося моз тӧлысь 21-ӧд лунӧ, а мӧд луннас противник бӧрся вӧтчигӧн разведчикъяслӧн неыджыд группа юрнуӧдӧм улын суӧдісс бӧрыньтчысь румын обоз, кӧні салдат лыдыс уна пӧв вевтыртіс сӧветскӧй боечьясӧс. Тайӧ тышас вӧлі виӧма некымын дас вражескӧй салдатӧс, босьтӧма 502 пленнӧйӧс, 140 вӧла додь, 4 орудие, 22 пулемёт. Тайӧ подвигсьыс сійӧс вӧлі вӧзйӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним вылӧ, но сетӧмаӧсь Гӧрд Дӧрапас орден.

1944 вося йирым тӧлыссянь налӧн бригадаыс вӧлі вуджӧдӧма 3-ӧд Украинскӧй фронт вылӧ да наступайтіс Дунай катыд, кутіс топыд йитӧд Дунайса военнӧй флотилияса корабльяскӧд.М. А. Сысоев мездіс Румыния, Югославия, Венгрия, Австрия, Чехословакия. Участвуйтіс Белградса наступайтана операцияын.

1944 вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ М. А. Сысоев юрнуӧдіс батальонса разведчикъясӧн Югославияса Вуковар кар дорын десантӧн. Вӧрӧглы виччысьтӧг вӧлі бырӧдӧма уна саладатӧс да техника. Сысоев ачыс гранатаясӧн шыблаліс пулемёт дзот. Чорыд тышын боечьяс М. Сысоев юрнуӧдӧм улын босьтісны немецкӧй орудие да сэтысь лыйисны кык танк. Ставнас ӧшым тӧлысь 9 да 10 лунъясӧ наӧн вӧлі бӧрыньтӧдӧма 12 атака, бырӧдӧма 5 танк да 3 орудие. Ӧшым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Сысоев вӧлі сьӧкыда ранитчӧма, но кольӧма передӧвӧйӧ. Кор вӧрӧг вайӧдіс 50 танк, лои гӧгӧрвоана, мый дыр кутчысьны десант оз вермы, и ӧшым тӧлысь 11-ӧд лунлы паныда войӧ став боечьяссӧ вӧлі эвакуируйтӧма катеръясӧн. Вир воштӧмысь слабмӧм лейтенант Сысоевӧс сылӧн разведчикъясыс петкӧдісны катер вылӧ ки выланыс.

СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн 1945 во косму тӧлысь 20-ӧд лунся Индӧдӧн «командованиелысь боевӧй заданиеяс образцӧвӧя олӧмӧ пӧртӧмысь да та дырйи повтӧмлун да мужество петкӧдлӧмысь» лейтенант Сысоев Михаил Андреевичлы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним Ленин орден да «Зарни Кодзув» медаль сетӧмӧн.

Вермӧм лунсӧ Сысоев паныдаліс Прагасянь 12 километр сайын.

1945 вося сора тӧлыссянь — Центральнӧй группаса штаблӧн резервын, 1946 вося урасьӧм тӧлыссянь — Сулин портса военнӧй комендант. 1946 вося вӧльгым тӧлыссянь старшӧй лейтенант Сысоев М. А. инвалидносьт кузя запасын, а сэсся отставкаын. Оліс Курск карын.

1950 вося тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лунӧ канму безопасносьт органъяс арестуйтӧмаӧсь сійӧс «чужан му вузалысьяскӧд да америкаса шпионъяскӧд» йитӧдъясын мыжалӧмӧн. 1950 вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ СССР-са канму безопасносьт министерство бердын торъя сӧвещанньӧӧн 58-1 статьяса "б" пункт да 58-10 юкӧн серти «чужан му вузалӧмысь» да «америкаса разведкалы шпионитӧмысь» сійӧс мыждӧмаӧсь 15 во кежлӧ дзескыдінӧ. Помкаӧн лоины америкаса салдатъяскӧд фотографияяс, мый вӧлі вӧчӧма 1945 вося ода-кора тӧлысьын, да кык вӧвлӧм сослуживецлӧн висьтасьӧмъяс. Ачыс Сысоев некутшӧм мыж ас вылас эз босьт да некодӧс эз кӧрит, мый некыдз эз тӧдчы приговор вылӧ. СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн 1951 во моз тӧлысь 21-ӧд лунся индӧдӧн сылысь мырддисны Сӧветскӧй Союзса Геройлысь ним да мукӧд награда. Пукаліс Вӧркутаса, Сызраньса, Асыввыв Казахстанса, Омскса лагеръясын. Мездісны 1956 вося моз тӧлысь 11-ӧд лунӧ СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн комиссиялӧн пуксьӧдан кад чинтӧм йылысь шуӧм серти.

Бӧр воис Курскӧ. Эз кӧсйы корны тырвыйӧ реабилитируйтӧм, сы вӧсна мый лыддис асьсӧ мыжтӧмӧн. Но 1970-ӧд воясӧ вӧвлӧм ӧти полксаяскӧд аддзысьлігӧн сійӧ висьталіс налы ассьыс историясӧ, и вӧвлӧм морпехъяс шуисны корсьны справедливосьт. 1975 вося рака тӧлысьын Сысоев ёртъяслӧн ходатайство серти СССР-са Медвылыс Сӧвет тшӧктіс Главнӧй Военнӧй прокуратуралы прӧверитны М. Сысоевлысь делӧсӧ. 1975 вося косму тӧлысь 17-ӧд лунӧ Москваса военнӧй кытшса военнӧй трибуналлӧн шуӧм серти сійӧс тырвыйӧ реабилитируйтісны. СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн 1975 во лӧддза-номъя тӧлысь 27-ӧд лунся Индӧдӧн бӧр сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним да мукӧд награда.

1976 восянь инвалидносьт кузя пенсия вылын. 1979 восянь Союз тӧдчанлуна персональнӧй пенсионер. Оліс Курскын.

Кувсис 2006 вося ода-кора тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Дзебӧмаӧсь чужан сиктас.

Наградаяс

• Сӧветскӧй Союзса Герой (1945.04.20);
• Ленин орден (1945.04.20);
• «Зарни Кодзув» медаль (1945.04.20);
• кык Айму вӧсна Ыджыд тышса I тшупӧда орден;
• Гӧрд Дӧрапас орден;
• Гӧрд Кодзув орден;
• медальяс.

Паметь

• 2008 воын Курскын восьтісны М. Сысоевӧс казьтылан пӧв.
• «Эстергомский десант» видео.

Пасйӧдъяс

Литература

• Герои Советского Союза: крат. биогр. слов. Т.2. – Москва, 1988.
• Конев В. Н. Прокляты и забыты. Отверженные Герои СССР. — М.: Яуза, 2010.
• Книга памяти Республики Коми. Т. 12 / составители А. А. Карпов, О. А. Сергичева, Л. Н. Двинская. — Сыктывкар, 2013.
• Книга памяти. Курская область : В 9 т. / Редкол.: Н. А. Алымов (пред.) [и др.]. – Курск, 1993 – Т.5.
• Золотые звезды курян : (Сборник очерков, документов и материалов). – Воронеж, 1966.
• Звезды славы боевой. – Курск, 1995.
• Ашик М. В. Слово о 305-м батальоне. – М., 2000.
• Ашик М. В. Эстергомский десант. – СПб., 2000.

Ыстӧгъяс

Михаил Андреевич Сысоев (рус.). Сайт «Герои страны». Шыӧдчан кадпас: 28 ӧшым тӧлысь 2013.