Коми Республикаса национальнӧй библиотека

Коми Республикаса национальнӧй библиотека
Коми Республикаса национальнӧй библиотека
	43°19′27″ с. ш. 45°41′05″ в. д.GЯO
Сикас	национальнӧй библиотека
Страна	Россия;
Инпас	167000, Коми Республика, Сыктывкар, Советскӧй ул., 13
Лӧсьӧдӧма	1837 вося вӧльгым тӧлысь 1 лун
Фонд
Мый пырӧ фондӧ	небӧгъяс, журналъяс, газетъяс
Фондлӧн ыджда	887 сюрс
Вӧдитчанног
Лыддьысьысь лыд	25,2 сюрс
Мӧд юӧр
Директор	Идрисова Гульнара Ренатовна
Веб-сайт	nbrkomi.ru
Наградаяс
	Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Коми Республикаса национальнӧй библиотека (рочӧн Национальная библиотека Республики Коми) — Коми Республикаын медшӧр небӧг видзанін. Лӧсьӧдӧма 1837 вося вӧльгым тӧлысь 1 лунӧ^[1].

Коми Республикаса национальнӧй библиотека — Россияса Рытыв-Войвыв регионын медся ыджыд универсальнӧй небӧг видзанінъясысь ӧти, Сыктывкарын архитектура памятник, культурно-досугӧвӧй, юӧр сетан, чужан му туялан, наука туялан шӧрин. Библиотекалӧн универсальнӧй фондъясӧ пырӧны небӧгъяс, рукописьяс, журналъяс, газетъяс, торъя сикас информационно-техническӧй литература, авторскӧй свидетельствояс да патентъяс дорӧ гижӧдъяс, нотаяс, грампластинкаяс, электроннӧй изданиеяс да уна мукӧдтор.

История

Коми Республикаса национальнӧй библиотека — Комиын медся важ культура учреждение, Россиялӧн Европаса Войвылын медся важ библиотекаясысь ӧти (ыджда сертиыс — Архангельскса библиотека бӧрын мӧд) да ыджыд небӧг фондъяс сертиыс (Мурманск обласьтса библиотека бӧрын мӧд). 180 во чӧжӧн некымынысь вежсьыліс библиотекалӧн статусыс, сылӧн медтӧдчанаторъясыс, уджын вӧліны социальнӧй, культурнӧй вежсьӧмъясӧн, фондъясӧ документъяслӧн содӧмӧн, наӧн вӧдитчысьяслӧн лыд содӧмӧн йитчӧм вежсьӧмъяс.

Медводдза лунсяньыс библиотека лои культура да научнӧй олӧмлӧн шӧринӧн. Сылӧн лоӧмыс «Вӧлӧгда губернияса медся ылі инын, местаын, кӧні помасьӧ пошта туй да мый сайын куйлӧны ветлыны позьтӧм вӧръяс да тундра», кыдзи гижліс пытшкӧсса делӧяс министерстволӧн журнал (1849, 2 №), лои ыджыд культурнӧй событиеӧн. «Учредительяслӧн ӧтувъя сӧгласие серти небӧгъяс видзысьӧн бӧрйӧмаӧсь Усть-Сысольск уезд ёрдса дворянскӧй заседатель Андрей Поповӧс, кодлӧн керкаын и меститчӧма библиотекаыс нарошнӧ лӧсьӧдӧм мича шкапъясын», — гижисны библиотека йылысь 1838 воын «Вӧлӧгда губернияса ведомосьтъясын».

Небӧгъясӧн вӧдитчӧмысь вӧлі индӧма мынтысьны 3-5 шайт быдвося членскӧй взносӧн. ХІХ нэмся 60-ӧд вояс заводитчигӧн библиотекаӧн веськӧдлысьяслы сьӧм тырмытӧм вӧсна лои шыӧдчыны издательствояс дорӧ корӧмӧн — мынтысьтӧг мӧдӧдны журналъяс да газетъяс. Тайӧ шыӧдчӧм вылас шыӧдчисны гижысьяс Сергей Аксаков (рус.) (коми, Николай Надеждин, Александра Ишимова (рус.) (коми. Библиотека котыртӧмсянь сылӧн пырся отсасьысьӧн вӧлі В. Н. Латкин. Сійӧ быд во выписывайтіс библиотекалы некымын периодическӧй издание. Фондъяс содтӧмын сьӧкыдлунъяс вылӧ видзӧдтӧг, сійӧ лыддьыссьыліс Россияса медбур провинциальнӧй библиотекаясысь ӧтиӧн. 1848 воын сэні вӧлі 1000 экземпляр книга, а 1900 во кежлӧ — 10000 сайӧ том. Библиотека чукӧртіс да ньӧбис важ рукописьяс, актӧвӧй материалъяс, кипомысь гижӧм небӧгъяс да мукӧд документъяс Коми мулӧн история, география, этнография, экономика да лингвистика кузя. Тані вӧлі чукӧртӧма 400 сайӧ дона рукописнӧй документ. 1890 воын найӧс мӧдӧдісны Императорскӧй публичнӧй библиотекаӧ (Петыркар) да ӧні найӧ пырӧны Российскӧй национальнӧй библиотекалӧн рукописнӧй отделса рукописьяслӧн шӧр собраниеӧ (Петыркар).

1890-ӧд воясӧ Общественнӧй библиотекалысь небӧг фондъяссӧ вӧлі сетӧма Усть-Сысольскса общественнӧй собраниелы (дворяна-чиновникъяс клублы). Клубӧ да библиотекаӧ пырысьясӧс вӧлі ӧтлаӧдӧма. Тайӧ дзескӧдіс лыддьысьысьяслысь библиотекаӧ пырӧмсӧ, сы вӧсна мый членскӧй взноссӧ вӧлі урчитӧма 10 шайтӧн вонас.

1902 вося моз толысь 1 лунӧ Уездса земство восьтіс Усть-Сысольскын публичнӧй земскӧй библиотека. Библиотекаыс вӧлі кык неыджыд жырйын: ӧтиыс вӧлі лыддьысянінӧн, мӧдыс — книга видзанінӧн. Сійӧ вӧлі уезднӧй земскӧй управалӧн улыс судтаын (ӧні тайӧ Сӧветскӧй да Коммунистическӧй уличаяслӧн пельӧс). Но медым босьтны сэтысь небӧгъяс, тшӧтш коліс мынтысьны.

Коми муын Сӧветскӧй власьт лӧсьӧдан медводдза лунъясӧ жӧ, библиотекаяс судзсянлун йылысь В. И. Ленинлысь индӧдсӧ олӧмӧ пӧртӧм могысь, народнӧй образованиелӧн уезднӧй отделса библиотечнӧй комиссия 1918 вося лӧддза-номъя тӧлысь 28-ӧд лунся «Зырянская жизнь» газетын йӧзӧдіс, мый небӧгаин уджалӧ мынтысьтӧг. Тайӧ библиотекаыслысь небӧг фондсӧ вӧлі лӧсьӧдӧма Усть-Сысольскса земскӧй библиотекаысь, Общественнӧй собрание библиотекаысь книгаяс подув вылын, содтісны сійӧс училищеса библиотекаясысь дона небӧгъяс да торъя йӧзсянь козинъяс. Ӧтувъя фондыс лоис 20 сюрс гӧгӧр небӧг. Сідзжӧ библиотекаӧ воисны Усть-Сысольскса училищеса библиотекаяслӧн (духовнӧй училищелӧн, приходскӧй училищелӧн, Александринскӧй женскӧй гимназиялӧн, мужскӧй прогимназиялӧн, Усть-Сысольскӧй прогимназиялӧн, учительскӧй семинариялӧн педагогическӧй курсъяслӧн да мукӧд фондъясысь) небӧгъяс.

1920 восянь библиотекаыс меститчӧ Набережнӧй уличавывса купеческӧй керкаын (ӧні Киров улича; тайӧ местаас стрӧитӧма МВД-лысь стрӧйбасӧ). 1921 восянь сійӧ кутіс шусьыны Коми обласьтса общественнӧйӧн, а 1937 восянь — Коми АССР-са республикаса библиотекаӧн. 1932 восянь сійӧ вӧлі купеч Камбаловлӧн керкалӧн мӧд судтаас. Ӧні тані меститчӧ С. Я. Маршак нима челядьлы национальнӧй библиотека.

Небӧг фонд лӧсьӧдӧмын сьӧкыдлунъясыс водзӧ вӧліны и Сӧвет кадӧ. 1945 воын библиотекалӧн фондыс вӧлі 72 874 небӧг, во чӧжӧн воис сӧмын 3 708 небӧг. Республикаса библиотекалы тайӧ вӧлі этша. Водзӧ некымын во чӧжӧн нуӧдісны фонд комплектуйтӧм кузя зіль удж, и 1960 во кежлӧ нин сійӧ артавсис 378 сюрс документ, а фондыс быд во содіс 30 сюрсысь унджык экземпляр вылӧ.

1958 воын библиотекалы сетісны выль, сылы торйӧн лӧсьӧдӧм стрӧйба, кӧні сійӧ меститчӧ ӧніӧдз. Коми АССР-са Министръяс Сӧветӧн веськӧдлысь Зосима Панев некымын во чӧж корис вичмӧдны сьӧм, сёрнитіс Климент Ворошиловкӧд библиотека стрӧитӧм йылысь.

Республика тӧдчанлуна библиотека стрӧитны кӧсйисны заводитны 1952 воын пӧжарнӧй депокӧд орччӧн — А. А. Цемберлӧн кык судта вӧвлӧм керка местаын.

Водзвыв вӧлі видлалӧма некымын типӧвӧй проект, бӧрйӧмаӧсь И. В. Лысяковалӧн да А. Г. Лысяковлӧн проект вылӧ. Налӧн проектъяс серти вӧлі кыпӧдӧмаӧсь библиотекаяс СССР-са нӧшта квайт карын. 1953 воын медводдза проектсӧ вӧлі выльмӧдӧма Коми республиканскӧй архитектурнӧй контораӧн А. Т. Ростовский юрнуӧдӧм улын. Стрӧитіс стрӧйбасӧ Комиын медводдза нывбаба-архитектор Феофания Тентюкова. Вӧлі вежӧма зданиелӧн параднӧй фасадсӧ — содтӧма величественнӧй колоннада.

Библиотекасӧ кыпыда восьтісны 1958 вося косму тӧлысь 21-ӧд лунӧ.

Тайӧ жӧ воас библиотекалы сетӧма В. И. Ленинлысь ним.

1961 воын библиотекалы сетісны РСФСР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлысь Почёт грамота^[2].

1992 вося косму тӧлысь 14-ӧд лунӧ Коми ССР-са Министръяс Сӧвет примитіс шуӧм серти библиотекалы сетісны Коми Республикаса национальнӧй библиотека ним.

Стрӧйбалӧн статусыс содіс Коми Республикаса Юралысьлӧн 1999 во урасьӧм тӧлысь 1 лунся 27 №-а Индӧд бӧрын: Коми Республикаса Национальнӧй библиотекасӧ вӧлі пыртӧма Коми Республикаса торйӧн дона культура озырлун объектъяс лыдӧ^[3].

Ӧнія кадӧ

Коми Республикаса национальнӧй библиотека — тайӧ культура шӧрин да уна сикас носитель вылын чужан му йылысь юӧр медшӧр видзанін.

Коми Республика лоис Россия Федерацияса медводдза субъектъясысь ӧтиӧн, коді висьталіс, мый дась отсавны Президент библиотекалысь Россияса быд регионын филиалъяс лӧсьӧдӧм серти проектлы. 2008 воын вӧлі лӧсьӧдӧма Коми Республикаса Национальнӧй библиотека подув вылын вӧлі лӧсьӧдӧма Президентскӧй библиотекалӧн регионса шӧрин, а сідзжӧ муниципальнӧй юкӧнъясса шӧр библиотекаяс подув вылын йӧзлы восьса шӧринъяс. Талун шӧринъяслӧн медшӧр могъясӧн лоӧны йӧзлы канму услугаясӧн вӧдитчыны позянлун сетӧм, а сідзжӧ тыр текста Коми Республикаса национальнӧй электроннӧй библиотека лӧсьӧдӧм.

2008 восянь Национальнӧй библиотека муниципальнӧй библиотекаяскӧд, велӧдан да культура учреждениеяскӧд, периодическӧй изданиеяслӧн редакцияяскӧд да авторъяскӧд ӧтув лӧсьӧдӧ Коми Республикаса национальнӧй электроннӧй библиотекалысь фонд. Тайӧ нырвизь сертиыс нуӧдсьӧ шоча паныдасьлысь краеведческӧй изданиеяс цифруйтӧм кузя удж. Регионса электроннӧй библиотекалы подулӧн лоӧ «Зыряника» коллекция, кытчӧ пырӧ шоча паныдасьлысь чужан му туялан документъяслӧн 100-ысь унджык копия. Тайӧ рукописьяс, Коми мулӧн история да культура кузя гежӧд да дона изданиеяс, коми литератураса классикъяслӧн медводдза йӧзӧдӧмъяс, а сідзжӧ 1920 восянь коми кыв вылын петысь газетъяс.

2014 вося ӧшым тӧлысьын библиотекалӧн дистанционнӧй электроннӧй лыддьысян залыслы сетісны Б. Н. Ельцин нима Президентлӧн библиотекаса регион шӧринлысь официальнӧй статус. Тайӧ лои позяна Коми Республикаса Юралысь да Б. Н. Ельцин нима Президентлӧн библиотека костын ёртасьӧм йылысь артмӧдчӧм кырымалӧм бӧрын. Ӧні вӧдитчысьяс вермӧны пырӧдчыны Президентскӧй библиотекалӧн став оцифруйтӧм фондӧ, коді ӧні артавсьӧ 300 сюрсысь унджык документ.

Ӧнія Национальнӧй библиотека — тайӧ социальнӧй тӧдчанлуна юӧр сетан шӧрин. Сылӧн тэчасын талунъя лун кежлӧ зіля сӧвмӧны Правовӧй юӧр сетан шӧрин, Йӧзӧс экология боксянь велӧдан юӧр да ресурсъяс сетан шӧрин, Предпринимательстволӧн юӧр да маркетинг сетан шӧрин да с.в.

Фондъяс

2019—2021 воясӧ вӧлі капитальнӧя дзоньталӧма библиотекалысь стрӧйбасӧ, выль рельсӧвӧй стеллажъяс тшӧт весьтӧ небӧг видзанінсӧ содтӧма 1 миллион экземплярӧдз^[4].

2025 вося ода-кора тӧлысь кежлӧ библиотекалӧн универсальнӧй фондын вӧлі 800 сюрс единица, а электроннӧй каталоглӧн ыдждаыс — 492 сюрс гижӧд^[5].

Мероприятиеяс

Библиотека нуӧдӧ уна сикас мероприятие, тані уджалӧ 25 клуб^[6].

Пасйӧдъяс

↑ Основные сведения о библиотеке (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 25 йирым тӧлысь 2025.
↑ Ведомости Верховного Совета РСФСР. — М.: Издание Верховного Совета РСФСР, 1961. — № 33 (24 августа) (рус.). Наука права. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.
↑ История (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.
↑ Национальную библиотеку Коми открыли после масштабного обновления (рус.). БНКоми (29 ӧшым тӧлысь 2021). Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.
↑ Библиотека сегодня (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.
↑ Клубы (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[1] Основные сведения о библиотеке (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 25 йирым тӧлысь 2025.

[2] Ведомости Верховного Совета РСФСР. — М.: Издание Верховного Совета РСФСР, 1961. — № 33 (24 августа) (рус.). Наука права. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[3] История (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[4] Национальную библиотеку Коми открыли после масштабного обновления (рус.). БНКоми (29 ӧшым тӧлысь 2021). Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[5] Библиотека сегодня (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[6] Клубы (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 20 йирым тӧлысь 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]