Кириллов Михаил Михайлович

Михаил Михайлович Кириллов
Михаил Михайлович Кириллов
Чужан лун	1911 вося вӧльгым тӧлысь 13-ӧд лун
Чужанін	Москва
Кулан лун	1984 вося рака тӧлысь 15-ӧд лун
Куланін	Москва
Канму	СССР
Войска сикас	авиация
Служитан вояс	1934—1945 (коставлӧмӧн)
Звание
Тышъяс/вӧйнаяс	Айму вӧсна Ыджыд тыш

Кириллов Михаил Михайлович (1911 вося вӧльгым тӧлысь 13-ӧд лун, Москва — 1984 вося рака тӧлысь 15-ӧд лун, Москва) — майор, Айму вӧсна Ыджыд тышын участвуйтысь, Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944)^[1].

Олантуй

Михаил Кириллов чужлӧма 1911 вося вӧльгым тӧлысь 13-ӧд лунӧ Москваын. 1917 восянь олӧма Уваровка сиктын (ӧні — Москва обласьтса Можайск район). Помаліс школаын сизим класс да машиностроительнӧй техникум, сы бӧрын уджаліс Москваын машиностроительнӧй заводын техникӧн. 1931 воын Кириллов помалӧма лётнаб-аэрофотосъёмщикъяслысь курсъяс, сы бӧрын уджалӧма «Госаэрофотосъёмкаын», снимайтӧма Шӧр Азия, Сибыр, Ылі Асыввыв, Заполярье. 1934-1936 воясӧ служитӧма Гӧрд Армияын, вӧлӧма подводникӧн Лӧнь океанса флотын.

1938 воын Кириллов помалӧма Гражданскӧй воздушнӧй флотса лётчикъяслысь Тамбовса школа, сы бӧрын уджалӧма Челябинскын^[2], а сэсся бӧр воӧма БАМ-ӧ, кӧні вӧлі котыртӧма БАМтранспроектлӧн аэросъёмка бюроса изыскательнӧй авиагруппа. М. М. Кирилловлы, сылысь опытсӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн, дӧверитісны велӧдны том специалистъясӧс. 1939 воын не сӧмын авиагруппасӧ, но и БАМтранспроектлысь став конторасӧ вӧлі сетӧма НКВД ГУЛЖДС киӧ да кутіс шусьыны «ГУЛЖДС БАМпроект». А авиаэскадрильяыс, коді уджаліс проект могмӧдӧм вылын, кольӧма историяӧ кыдзи «бамса». Тайӧ эскадрильяын служитісны Сӧветскӧй Союзса Геройяс В. А. Борисов да В. И. Дончук. Найӧ лэбалісны гӧраяс весьтті, магнитнӧй аномалия зонаясын пӧшти лэбалан картаястӧг, тшӧкыда весиг перевалъяслысь джудждасӧ тӧдлытӧг, радиомаякъястӧг, метеонаблюдениеяслӧн зэв шоча паныдасьлысь вез дырйи, лёк качествоа ломтас вылын. Лёк радиосвязь дырйи войся лэбалӧмъяс, специальнӧй оборудованиетӧг, ру пиӧ да сутки чӧжӧн пемыд кадӧ пуксьӧмъяс — ставыс тайӧ вӧчис «бамсаясӧс» асланыс делӧын збыльысь вӧвлытӧм мастеръясӧн ^[1].

Лётчикъяскӧд-«бамсаяскӧд» М. М. Кириллов уджаліс Братск-Усть-Кут да Югорскӧй Шар-Вӧркута выль кӧрт туйяс стрӧитӧм могысь туялӧмъяс вылын. Тайӧ линиясӧ, коді сетіс эськӧ медся дженьыд туй вӧркутаса изшом Баренц саридзӧдз да водзӧ Мурманск да Кардорлань петкӧдӧм вылӧ, некор эз стрӧитны, но М. М. Кирилловлӧн олӧмын Вӧркутаыс коли тӧдчана юкӧнӧн ^[1].

1942 воын Кирилловӧс мӧдысь босьтісны армияӧ. Сійӧ жӧ вося моз тӧлыссянь Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын. 1944 вося йирым тӧлысь кежлӧ гвардияса майор Михаил Кириллов вӧлі СССР-са АДД-лӧн 4-ӧд гвардейскӧй авиакорпусса 5-ӧд гвардейскӧй авиадивизияса 337-ӧд авиаполкса штурманӧн. Сэк кежлӧ сійӧ вӧчис 165 боевӧй рейс противниклысь боевӧй техника да ловъя вын бомбардируйтӧм могысь, вӧчис сылы ыджыд воштӧмъяс^[2].

СССР-са Медвылыс Сӧвет Президиумлӧн 1944 во вӧльгым тӧлысь 5-ӧд лунся Индӧдӧн «немецкӧй захватчикъяскӧд тыш нуӧдігӧн командованиелысь боевӧй заданиеяс образцӧвӧя олӧмӧ пӧртӧмысь да та дырйи повтӧмлун да геройство петкӧдлӧмысь» гвардияса майор Михаил Кирилловлы вӧлі сетӧма Сӧветскӧй Союзса Геройлысь ним Ленин орденӧн да 5284 №-а «Зарни Кодзув» медальӧн^[2].

1945 вося йирым тӧлысьын майор званиеа Кирилловӧс ыстӧмаӧсь запасӧ. Уджаліс Полярнӧй авиацияын, медводдзаяс лыдын аэрофотосъёмка нуӧдіс Антарктидаын. Лэбалан удж вылысь мунӧм бӧрын бӧр воис Москваӧ, кӧні уджаліс СССР-са МВД-лӧн органъясын. Кувсис 1984 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ, дзебӧмаӧсь Москваса Ваганьковскӧй шойнаын^[2].

Наградаяс

• «Зарни Кодзув» медаль (5284 №) (1944.11.05);
• Сӧветскӧй Союзса Герой ним (1944.11.05);
• Ленин орден (1944.11.05);
• Гӧрд Дӧрапас орден;
• Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден;
• СССР-са медальяс.

Паметь

Сӧветскӧй Союзса Герой Михаил Михайлович Кирилловлысь нимсӧ нэммӧдӧма Можайскын мемориальнӧй комплексын «Сӧветскӧй Союзса Геройяс» стела вылын^[1].

Пасйӧдъяс

↑ ¹ ² ³ ⁴ Репортаж 50. Наш Герой – гвардии майор авиации Кириллов Михаил Михайлович
↑ ¹ ² ³ ⁴ Кириллов Михаил Михайлович (рус.). Сайт «Герои страны».

Литература

• Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
• Герои огненных лет. Книга 7. М.: Московский рабочий, 1984.
• Воркута в годы Великой Отечественной войны 1941–1945.- Пермь: Типография «Астер Плюс», 2021. - С. 88 – 92.
• Голованов А. Е. Дальняя бомбардировочная… Воспоминания Главного маршала авиации. 1941 – 1945. – М., 2008. – 591 с.
• Сапёров, В. И. Герои Дальней авиации. – М., 2023 . – 496 с.

[:1-1] ¹ ² ³ ⁴ Репортаж 50. Наш Герой – гвардии майор авиации Кириллов Михаил Михайлович

[wh-2] ¹ ² ³ ⁴ Кириллов Михаил Михайлович (рус.). Сайт «Герои страны».

[1]

[2]