Геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылан лун

Босьтӧма Рувикиысь
Геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылан лун
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся плакат, коді чуксаліс сӧветскӧй боечьясӧс ӧдйӧджык мунны рытыввылӧ, медым мездыны фашистскӧй рабствоӧ нуӧм сӧветскӧй гражданаӧс
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся плакат, коді чуксаліс сӧветскӧй боечьясӧс ӧдйӧджык мунны рытыввылӧ, медым мездыны фашистскӧй рабствоӧ нуӧм сӧветскӧй гражданаӧс
Сикас Россияын казьтылан кадпас
Официальнӧя Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ нацистъясӧн да налы отсасьысьясӧн вӧчӧм геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылан лун
Сідзжӧ Геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылӧм могысь ӧтувъя удж нуӧдан лун
Вежӧртас Сӧветскӧй йӧзлӧн геноцид йылысь историческӧй паметьсӧ видзӧм, история дзугӧмлы паныд удж нуӧдӧм
Вынсьӧдӧма 2025 вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ
Пасйӧны  Россия
Кадпас косму тӧлысь 19-ӧд лун
Традицияяс Велӧдан мероприятиеяс (паметь урокъяс, лекцияяс), казьтылан акцияяс (дзоридзьяс пуктӧм, митингъяс), культурно-просветительскӧй мероприятиеяс (выставкаяс, презентацияяс)

Геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылан лун (рочӧн День па́мяти же́ртв геноци́да сове́тского наро́да) — Россияын казьтылан лун  (рус.) (коми. Сійӧс официальнӧя урчитӧма «1941—1945 воясся Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзлысь паметьсӧ нэммӧдӧм йылысь» Федеральнӧй оланпасӧн. Пасйӧны быд во косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ. Тыр ним: «Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ нацистъясӧн да налы отсасьысьясӧн вӧчӧм геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылан лун»[1].

История

2025 вося вӧльгым тӧлысьын Каналан Думаса депутатъяслӧн группа пыртіс видлалӧм вылӧ выль казьтылан кадпас урчитӧм йылысь оланпас бала[2]. Водзмӧстчисны «Единая Россия» фракцияысь парламентарийяс, кодъясӧн юрнуӧдісны Федерация Сӧветӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь Владимир Якушев  (рус.) (коми, Госдумаса вице-спикер Ирина Яровая да фракцияӧн юрнуӧдысь Владимир Васильев[3].

2025 вося ӧшым тӧлысь 16-ӧд лунӧ Каналан Дума вынсьӧдіс оланпас баласӧ[4]. 2025 вося ӧшым тӧлысь 29-ӧд лунӧ Россияса президент Владимир Путин кырымаліс «Россияса воинскӧй слава лунъяс да казьтылан кадпасъяс йылысь» оланпасӧ вежсьӧмъяс пыртӧм йылысь федеральнӧй оланпас[3]. Лӧсялана документсӧ вӧлі йӧзӧдӧма инӧда юӧрлӧн официальнӧй ӧтуввез-порталын. Оланпасыс вынсяліс 2026 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунсянь[4].

Оланпас дорӧ гӧгӧрвоӧдана гижӧдын пасйӧма, мый сійӧс примитӧмыс лоӧ тӧдчана история дзугӧмлы паныд удж нуӧдӧм да сӧветскӧй войтырлӧн подвиг йылысь история боксянь збыльсӧ видзӧм могысь[2].

Казьтылан кадпас бӧрйӧм

Косму тӧлысь 19-ӧд лунсӧ вӧлі бӧрйӧма сы вӧсна, мый 1943 воын тайӧ лунӧ СССР-са Медвылыс Сӧветлӧн Президиум йӧзӧдіс «Немецко-фашистскӧй злӧдейясӧс, кодъяс мыжаӧсь сӧветскӧй гражданскӧй йӧзӧс да пленнӧй гӧрд армеечьясӧс виӧмын да мучитӧмын, сӧветскӧй граждана лыдысь шпионъясӧс, ас му вузалысьясӧс да налы отсасьысьясӧс мыждан мераяс йылысь» 39 №-а Индӧд[4]. Тайӧ документыс лои медводдза инӧда актӧн, коді официальнӧя пасйис СССР-са оккупируйтӧм мутасъясын мирнӧй олысьясӧс бырӧдӧм серти нацистъяслысь да налы отсасьысьяслысь мог олӧмӧ пӧртны зілян да масштабнӧй политикасӧ да индіс инӧда подувъяссӧ мыж вӧчысьясӧс кывкутӧмӧ кыскӧм могысь[3].

39 №-а Индӧд пыртіс сӧветскӧй инӧда системаын паныдасьлывтӧм мыждан сикасъяс: «немеч, италияса, румынияса, венгер, финн фашистскӧй злӧдейяслы», а сідзжӧ шпионъяслы да ас му вузалысьяслы ӧшӧдӧмӧн смертнӧй казнь, да татчӧс олысьяс пӧвстысь налы отсасьысьяслы 15-20 во кежлӧ каторга уджъяс. Тайӧ мыжъяс серти делӧяссӧ видлавны вӧлі тшӧктӧма военно-полевӧй ёрдъяслы.

Контекст да вежӧртас

Казьтылан кадпассӧ индӧмыс лои Айму вӧсна Ыджыд тыш йылысь да, торйӧн кӧ, мирнӧй йӧзлӧн трагедия йылысь историческӧй паметьсӧ видзӧм серти канму политика юкӧнӧн[5]. Каналан Думаӧн веськӧдлысь Вячеслав Володинлӧн  (рус.) (коми кывъяс серти, СССР-ын немецко-фашистскӧй оккупация улӧ веськалӧма 13 миллионысь унджык гражданскӧй морт[2].

«Геноцид казьтылӧм могысь ӧтувъя удж нуӧдан лун» Россияса акция

Быд во косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ, 2021 восянь заводитӧмӧн, Россияын нуӧдӧны «Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ нацистъясӧн да налы отсасьысьясӧн вӧчӧм геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй йӧзӧс казьтылӧм могысь ӧтувъя удж нуӧдан лун» ставроссияса акция[6]. Акциясӧ котыртӧны «Без срока давности»  (рус.) (коми федеральнӧй велӧдан проект серти да сійӧс веськӧдӧма фашистъясӧн да налы отсасьысьясӧн оккупируйтӧм мутасъясын мирнӧй сӧветскӧй гражданалы паныд мыж вӧчӧм йылысь история боксянь збыльсӧ видзӧм могысь.

Мероприятиеяс мунӧны страна пасьтала. 2022 воын сэтчӧ пырӧдчис 6,5 миллионысь унджык морт[6][7].

2026 вося косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ казьтылан лунсӧ медводдзаысь пасйисны официальнӧй статусын. Казьтылан акцияяс, казьтылан урокъяс, тематическӧй выставкаяс мунісны Россияса регионъясын, Москваын шӧр площадкаӧн лои Вермӧмлы сиӧм музей  (рус.) (коми[8].

  • «Без срока давности выставка: геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй войтыр», Ленинград обласьтса Зайцево грездын мемориальнӧй комплекс, 2025 вося ӧшым тӧлысь

    «Без срока давности выставка: геноцид улӧ веськалӧм сӧветскӧй войтыр», Ленинград обласьтса Зайцево грездын мемориальнӧй комплекс, 2025 вося ӧшым тӧлысь

  • «Без срока давности» выставка, «Курская битва. Белгородское направление» музей-диорама, 2025 вося ода-кора тӧлысь

    «Без срока давности» выставка, «Курская битва. Белгородское направление» музей-диорама, 2025 вося ода-кора тӧлысь

  • Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Ленинград обласьтса челядьлӧн подвиг йылысь фильм снимайтӧм, 2024 вося ӧшым тӧлысь

    Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Ленинград обласьтса челядьлӧн подвиг йылысь фильм снимайтӧм, 2024 вося ӧшым тӧлысь

Мероприятиеяслӧн медшӧр форматъяс:

  • Велӧдан мероприятиеяс: школаясын, колледжъясын да вузъясын нуӧдӧны ӧтувъя урокъяс, класснӧй часъяс да лекцияяс, кутшӧмъясӧс сиӧма геноцид темалы. Занятиеяс дырйи петкӧдлӧны тематическӧй видеофильмъяс, тшӧтш и «Без срока давности» циклысь, сёрнитӧны историческӧй фактъяс да документъяс йылысь[9].
  • Казьтылан акцияяс: медшӧр традицияяс пиысь ӧтиӧн лоӧ нацистъясӧн вӧчӧм мыж улӧ веськалӧм йӧзлы сиӧм мемориалъяс да памятникъяс дорӧ дзоридзьяс пуктӧм. Нуӧдӧны митинг-реквиемаяс да кыпыд церемонияяс, кытчӧ пырӧдчӧны ветеранъяс, власьт да ӧтйӧза организацияяс[10].
  • Культурно-просветительскӧй мероприятиеяс: котыртӧны архив документъяслысь тематическӧй выставкаяс, туялан проектъяслысь презентацияяс, музейясын да библиотекаясын экспозицияяс. Тайӧ мероприятиеясыс петкӧдлӧны трагедиялысь масштабсӧ да висьталӧны геноцид улӧ веськалӧм йӧзлӧн судьба йылысь[11].

Акцияӧ пырӧдчӧны школьникъяс, студентъяс, велӧдысьяс, корсьысьысьяс, канму органъясӧс петкӧдлысьяс да йӧзкотыр[12].

Пасйӧдъяс

  1. ↑ Федеральный закон от 21.04.2025 г. № 74-ФЗ, Президент России. Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон о Дне памяти жертв геноцида советского народа. РИА Новости (29 ӧшым тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон об установлении Дня памяти жертв геноцида советского народа. ТАСС (29 ӧшым тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Путин установил День памяти жертв геноцида советского народа. РБК (29 ӧшым тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  5. ↑ Глава НЦИП: день памяти геноцида советского народа уже укоренен в общественном сознании, TACC. Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  6. ↑ 1 2 День единых действий. Без срока давности. Шыӧдчан кадпас: 16 косму тӧлысь 2026.
  7. ↑ Методические рекомендации по проведению памятных мероприятий, приуроченных к 19 апреля Дню единых действий. memory45.su (19 косму тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  8. ↑ В России прошли траурные мероприятия в День памяти жертв геноцида советского народа (неопр.). ОТР - Общественное Телевидение России. Шыӧдчан кадпас: 20 косму тӧлысь 2026.
  9. ↑ Классный час: «День единых действий, в память о геноциде советского народа...» Инфоурок. Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  10. ↑ Торжественное возложение цветов в рамках Дня единых действий... Администрация Велижского района (19 косму тӧлысь 2022). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  11. ↑ День единых действий в память о геноциде советского народа. РИА Новости (19 косму тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
  12. ↑ Закон об установлении 19 апреля Дня памяти жертв геноцида советского народа подписан президентом. Интерфакс (29 ӧшым тӧлысь 2025). Шыӧдчан кадпас: 17 косму тӧлысь 2026.
Босьтӧма "https://kv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Геноцид_улӧ_веськалӧм_сӧветскӧй_йӧзӧс_казьтылан_лун&oldid=481769"-ысь