Изьва-Печора уезд
| Изьва-Печора уезд | |
|---|---|
| Страна |
 СССР |
| Губерния | Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт |
| Шӧрин | Изьва |
| Йӧз (1926) | 30 700 морт |
| Олысь лыд (кв. км му вылын) | 0,1 морт/км² |
| Ыджда | 217 558 км² |
| Лӧсьӧдӧма | 1922 во |
| Бырӧдӧма | 1929 во |
 |
|
Изьва-Печора уезд (рочӧн Ижмо-Печорский уезд) — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын уезд (1922—1929 воясын).
История
1920 воын Коми му пырис нёль губернияӧ: Усть-Сысольск да Яренск уездъяс — Войвыв Двина губернияӧ, Печора уезд — Кардор губерняӧ, Мылдін районса 3 вӧлӧсьт — Перым губернияса Чердін уездӧ. Слуда вӧлӧсьт пырис Вятка губернияӧ.
1920 вося сора тӧлысьын сиктын удж кузя III Усть-Сысольск уездса сӧвещанньӧ ӧти медшӧр могӧн шуис дасьтысьны Коми асвеськӧдлан обласьт артмӧдӧм кежлӧ.
1920 вося ӧшым тӧлысьын наркомнацлӧн зыряна отделӧн веськӧдлысь Д. А. Батиев сёрнитіс национальностьяслӧн делӧяс кузя наркоматын заседание вылын Зыряна АССР лӧсьӧдӧм йылысь докладӧн.
1921 вося тӧвшӧр тӧлысь 8-13 лунъясӧ мунӧм коммунистъяслӧн I став зыряна съезд шуис лӧсьӧдны Коми асвеськӧдлан республика, кытчӧ кӧсйисны пыртны комияслысь да перым комияслысь муяссӧ.
РСФСР-са Наркомнацлӧн национальностьяслӧн сӧвет видлаліс Коми автономия йылысь юалӧмсӧ да вӧзйис шуны сійӧс асвеськӧдлан областьӧн[1].
1921 вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Коми ревкомлӧн да РКПб обкомлӧн ӧтувъя заседание вылын вӧлі шуӧма юкны Коми мутассӧ некымын административнӧй единица вылӧ да нимтыны уездъясӧн.
Изьва-Печора уезд вӧлі артмӧдӧма 1922 вося ода-кора тӧлысь 2-ӧд лунӧ Коми обласьтсӧ 4 уезд вылӧ — Усть-Сысольск, Емдін, Кулӧмдін да Изьва-Печора вылӧ — юкӧм йылысь РСФСР-са ВЦИК-лӧн 1922 во ода-кора тӧлысь 2-ӧд лунся Декрет подув вылын[2]. Юрсиктӧн лои Изьва сикт.
1926 воын уездӧ вӧлі пырӧ 19 вӧлӧсьт: Букур (Бакуринскӧй), Кыдзкар (Брикаланскӧй), Верхнеустинскӧй, Галпи (Галовскӧй), Гам (Гамскӧй), Изьва (Ижемскӧй), Кедвавом (Кедвавомскӧй), Кипиев (Кипиевскӧй), Колва (Колвинскӧй), Краснобор (Красноборскӧй), Мокчой (Мохченскӧй), Мошъюга (Мошьюгскӧй), Няшабӧж (Няшебожскӧй), Сизяб (Сизябскӧй), Кожва (Усть-Кожвинскӧй), Лыжавом (Устьлыжинскӧй), Усвавом (Усть-Усинскӧй), Уквавом (Усть-Ухтинскӧй), Шелляюр (Щельяюрскӧй)[3].
Уездлӧн ыдждаыс вӧлі 217 558 км². Уездын оліс 30,7 сюрс морт. Ставныс олісны сиктын[4].
1925 вося лӧддза-номъя толысь вылӧ уездын вӧлі 178 оланін, кӧні вӧлӧма 5107 овмӧс да 27391 олысь[5].
1929 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь став уездсӧ бырӧдӧма, на пыдди лӧсьӧдӧма районъяс. 1929 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ ВЦИК примитіс «Войвыв крайса кытшъяслӧн да районъяслӧн тэчасног да налӧн шӧринъяс йылысь» декрет, мый серти Коми асвеськӧдлан обласьт юксис ӧкмыс район вылӧ: Визинса (шӧриныс — Визин сикт), Изьва-Печора (Изьва сикт), Луздор (Абъячой сикт), Шойнаты (Шойнаты сикт), Удора (Кослан сикт), Емдін (Емдін сикт), Кулӧмдін (Кулӧмдін сикт), Сыктыв (Сыктывдін), Чилимдін (Чилимдін сикт). 1930 воын Изьва-Печора район нимтісны Изьва районӧн[6].
Медшӧр лоӧмторъяс
• 1922-ӧд во — Шелляюр посёлокын стрӧитӧма суднояс дзоньталан мастерскӧй;
• 1923-ӧд во:
— вӧлі медводдза телефон йитӧд Сыктывдінын сувтӧдӧм медводдза примитан-ыстан радиотелеграфнӧй станция пыр;
— восьтӧма медводдза челядьлы сад Изьва сиктын
• 1924-ӧд во:
— Изьва сиктын лӧсьӧдӧма Печораса ветеринарнӧй-бактериологическӧй институт (1964 восянь Печора карын, ӧні Изьва-Печораса наука боксянь туялан ветеринарнӧй станция);
— ладмӧдӧма телефон йитӧд Изьва сикт да 5 матысса вӧлӧсьтъяс костын;
• 1925-ӧд во — бӧр восьтӧма Изьва сиктын Филипповъяслӧн вӧвлӧм ас электростанция;
• 1929-ӧд вося сора тӧлысь 15-ӧд лун — артмӧдӧма Изьва район Изьва сиктын шӧринӧн (1939 вося косму тӧлысьӧдз Изьва районӧ пырӧма Ухтаса район).
Пасйӧдъяс
- ↑ 2 мая 1922 года ВЦИК принял декрет, в котором определил административное деление Автономной области Коми (рус.). НБРК. Шыӧдчан кадпас: 21 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ История административно-территориального деления Коми АССР 1917-1990 гг. (рус.). Центральный государственный архив Республики Коми. Шыӧдчан кадпас: 17 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 года. — М.: Главное управление коммунального хозяйства НКВД, 1926. — 284 с. — 4000 экз.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население. (рус.). Шыӧдчан кадпас: 17 йирым тӧлысь 2025. Архивируйтӧма 4 рака тӧлысь 2016.
- ↑ Жеребцов И.Л. из истории расселения ижемских коми по Ижмо-печорскому краю (рус.). Шыӧдчан кадпас: 17 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ Краткая характеристика административно-территориального деления Республики Коми в 1918-1992 гг. (рус.). Архивы России. Шыӧдчан кадпас: 17 йирым тӧлысь 2025.