Перымса пу скульптура

Перымса пу скульптура («Перымса енъяс») (рочӧн Пермская деревянная скульптура («Пермские боги») — крамса скульптура, коді паськаліс Перым крайын ХVІІ-ХІХ нэмъясын. Перымса пу скульптура пырӧ асыввыв христианалӧн искусствоӧ, сыын бура тыдалӧны язычникъяслӧн культуралы лӧсяланаторъяс, таысь кындзи сы вылӧ тӧдчис рытыввыв европаса барокко.

История

Перымса пу скульптуралӧн медся важ кольӧм образецъясыс лӧсялӧны XVІІ нэм пом — XVІІ нэм заводитчан кадлы. Найӧс позьӧ аддзыны православнӧй вичкоясысь, кодъяс меститчӧмаӧсь Колва юдорса сикт-грездъясын: Покчаын, Ныробын да Чердінын. Тайӧ ӧнія Чердін районлӧн мутас, коді XV—XVI нэмъяс заводитчигӧн пырліс Ыджыд Перым княжествоӧ. Пу скульптураыс, тӧдӧмысь, воӧма Ыджыд Перымӧ Роч Войвылысь да Шӧр Россияысь. Туялысьяс П. А. Корчагин да Е. В. Шабурова серти, енлы эскан пермыса скульптураыс, мый чужис Ыджыд Перым пыртӧм бӧрын кык да джын нэм мысти, тӧдӧмысь, эз веж йӧзлысь воддза идолъяссӧ, а мӧдарӧ, петкӧдліс «религия боксянь тӧдӧмлун бурмӧдӧмсӧ».

ХVIII нэм заводитчигӧн Роч православнӧй вичко эз тшӧкты вӧчны вежаяслысь ыджыд ӧбразъяссӧ. Вежа Синодлӧн 1722 во ода-кора тӧлысь 21-ӧд лунся шуӧмыс эз тшӧкты, медым «вичкоясын вӧліны серӧдӧм, либӧ лӧсалӧм, кодйӧм, сёртӧм ӧбразъяс». Но пуысь «енъясӧс» вӧчан традициясӧ бырӧдны эз артмы. Уралса попъяс бурасисны, мый налӧн крамъясын эмӧсь скульптураяс, найӧ чайтісны, мый тадзи лоӧ бурджык. Сэк жӧ скульптураяслӧн чужӧмъясыс висьталӧны, мый тӧдтӧм художникъяс пыдісянь гӧгӧрвоисны христианстволысь мӧвпъяссӧ. Спасъяслӧн чужӧмъясыс петкӧдлӧны рамлун, йӧз вӧсна лов пуктӧм, мучитчӧм. Перымса мастеръяс важ традицияясӧн вӧдитчӧмӧн сетісны сылы выль духовнӧй сюрӧс. Скульптураяс вылын ӧбликыс, тыдалӧ, йитчӧма художниклӧн войтырсикасыскӧд, тшӧкыдджыка сійӧ лӧсялӧ перым коми либӧ башкыр типлы. Перымса скульптураын медся тшӧкыда паныдасьлысь Кристослӧн пертас — «Кристос дзескыдінын» либӧ «Вой шӧр кадся Спас». Роч иконографияын тайӧ сюрӧсыс петкӧдчис сӧмын ХVII нэмын да, кыдзи лыддьыссьӧ, вӧлі босьтӧма католическӧй живописьысь. Сійӧ петкӧдлӧ Кристосӧс Голгофа вылӧ кыпӧдчытӧдз на, кор Сійӧс лёкысь увтыртісны римса стражникъяс.

Перымса пу скульптура туялӧм

Н. Н. Серебренниковлӧн казьтылӧм серти, коді медводдзаӧн заводитіс чукӧртны Перымса пу скульптурасӧ, Спасъяслысь фигураяссӧ весиг сувтӧдлӧмаӧсь крам пытшкас быттьӧ кутшӧмакӧ дзескыдінъясын, кутшӧмъясӧс сідзжӧ вӧлі вӧчӧмаӧсь пуысь. Прихожана пасьтӧдлісны скульптураяссӧ да кӧмӧдлісны, вайлісны налы козинъяс. Легендаяс висьтавлісны, мый фигураясыс вермӧны ветлӧдлыны, та вӧсна кӧмкотсӧ ковмыліс тшӧкыда вежлавны — сійӧ киссис.

Кристос кындзи, перымса мастеръяс торйӧн ёна радейтісны вӧчны Вежа Николай Можайскийӧс. Таысь кындзи, кольӧма крест вылӧ шергӧдӧм уна фигураӧн скульптура сценаяс.

Перымса скульптура восьтысьӧн шуӧны Н. Н. Серебренниковӧс, коді 1923 восянь 1926 воӧдз котыртліс искусство да важ кадся памятникъяс чукӧртӧм серти квайт экспедиция. Коллекцияын ыджыдджык юкӧнсӧ босьтӧны скульптураяс, кутшӧмъясӧс аддзӧмаӧсь Перым обласьтлӧн войвыв сиктса вичкоясысь. 1925 воын экспедицияын участвуйтіс И. Э. Грабарь, нималана художникъяс да искусство туялысьяс пӧвстысь медводдзаӧн донъяліс аддзӧмторъяслысь тӧдчанлунсӧ да культураын донсӧ.

Перымса пу скульптура коллекцияысь ыджыдджык юкӧныс эм Перымса канму художествоа галереяын. 2010 воын коллекциялысь юкӧнсӧ мӧдӧдісны петкӧдлыны Лионӧ.

Пасйӧдъяс

Литература

• Искусство Прикамья. Пермская деревянная скульптура. — Пермь: Пермское книжное издательство, 1985.
• Власова О.М. Пермская деревянная скульптура. Между востоком и западом. — Пермь: Книжный мир, 2009.
• Власова О.М. Пермская деревянная скульптура конца XVII — начала XX века. Коллекция Пермской государственной художественной галереи. — М.: Арт-Волхонка, 2013. — ISBN 978-5-904508-31-9.

Ыстӧгъяс

• Фонд пермской деревянной скульптуры  (неопр.). Пермская художественная галерея.