Выль во 2025
Материалыс Б.Н. Ельцин нима небӧгаинысь
| Выль во 2025 | |
|---|---|
 | |
| Мӧд ногӧн | Выльвося каникулъяс |
| Вежӧртас | выль вося кадкосласт заводитчӧм |
| Вынсьӧдӧма | 1699 вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лун (Пётр I сарлӧн индӧдкӧд)[1] |
| Пасйӧны |
 Россия |
| Кадпас | 2025 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лун |
| Традицияяс | Выльвося да рӧштвося ярмангаяс, мичмӧдӧм каръяс да керкаяс, мичмӧдӧм козъяс |
| Йитчӧма | Рӧштвокӧд, Выль во водзвылын, Важ Выль вокӧд |
Выль во 2025 (рочӧн Новый год 2025) — календар серти медшӧр гажъясысь ӧти, мый лоӧ 2024 вося ӧшым тӧлысь 31-ӧд лунсянь, воторниксянь, 2025 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ, середаӧ, вуджан войӧ.
Унджык странаын Выль восӧ пасйӧны тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ, григорий календарын волӧн медводдза лунӧ. Мирса уна странаын, национальнӧй традицияяс серти, Выль восӧ паныдалӧны и мукӧд кадӧ. Но и сэтчӧс олысьяслы тӧвшӧр тӧлысь 1 луныс — гаж.
История
Выль восӧ ӧшым тӧлысь 31-ӧд лунсянь тӧвшӧр тӧлысь 1 лунся войӧ пасъян традицияыс чужис Россияын 1699 воын, кор Пётр I йӧзӧдіс кык индӧд во лыддян выль система пыртӧм йылысь да Выль восӧ пасйӧм йылысь[2]. Тайӧ документъяс серти вояссӧ кутісны лыддьыны Кристослӧн Рӧштвосянь (7208 во «мир вӧчӧмсянь» лои 1699 воӧн), а Выль восӧ пасйыны, «став христиана войтыр пример серти», кутісны тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ[3]. Но григорий календарсӧ, кытчӧ вуджисны Европаса уна канму, сар эз пырт, и XX нэмӧдз Россия оліс юлиан календар серти, Выль восӧ пасйис Европаысь 11 лунӧн сёрӧнджык. Пётр I тшӧктіс вежон чӧж гажӧдчыны да ветлыны гӧститны, чолӧмавны ӧта-мӧдсӧ, мичмӧдны Москваса шӧр уличаяс да озыръяслысь керкаяс лыска пуясӧн да увъясӧн. Гӧрд изэрд вылын, кӧні муніс медшӧр гажыс, сарлӧн индӧд серти вӧлі котыртӧма фейерверк, пушкаясысь да ружьеясысь салютъяс.
«Выль восӧ паныдалісны сэки медся кыпыда. 12 часын Герольдъяс да войся стӧрӧжъяс юӧртісны юркарса став уличаяс вылын джынвыйӧ унзіль олысьяслы труба шыясӧн да гора сьыланкывъясӧн важ во помасьӧм да выль во воӧм йылысь. Асъядорыс заводитісны чолӧмавны йӧзсӧ. Квайт гвардейскӧй батальонса музыкантъяс... торъя чукӧръясӧн ветлӧдлісны керкаысь керкаӧ да петкӧдлісны кӧзяевалы ассьыныс кужанлунсӧ да кутісны лача награда шедӧдӧм вылӧ. Тадзи заводитчис и 1724 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ».
— Александр Корнилович, «Новый год, в 1724 году»[4]
Россияын козьнавны ёрта-ёртлы козинъяс Выль во дырйи кутісны Екатерина II дырйи, а XIX нэм помсянь заводитісны ыставны ёрта-ёртлы рӧштвоса открыткаяс[5].
Тайӧ традицияыс эз вӧв Медводдза мирса война дырйи, но Октябрса революция бӧрын бӧр лоис.
1918 вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ РСФСР-са народнӧй комиссаръяслӧн Сӧвет примитіс Россияын рытыввывса григорий календар пыртӧм йылысь декрет. Документ серти, 1918 вося тӧвшӧр тӧлысь 31-ӧд лун бӧрын мӧд лунсӧ тшӧктӧма лыддьыны абу урасьӧм тӧлысь 1 лунӧн, а дас нёльӧдӧн, важ да выль стиль костын торъялӧмыс вӧлӧма 13 луна-воя.
Медводдза сӧветскӧй воясӧ Рӧштво да Выль во пасъян традицияыс кольліс на. Но 1920-ӧд вояс шӧрын странаын панӧмаӧсь вичкоса видзӧдласъяслы паныд тыш нуӧдӧм кузя кампания да гажсӧ нуӧдны дугӧдӧмаӧсь. 1929 восянь 1935 воӧдз выльвося гажъяс эз нуӧдлыны.
1935 вося ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ «Правда» газетын вӧлі йӧзӧдӧма Павел Постышевлысь «Вӧчамӧй Выль во кежлӧ челядьлы бур ёлка!» статья, кӧні авторыс вӧзйис дугӧдны «дивитны козсӧ». И мӧд луннас нин вӧлі йӧзӧдӧма ВЛКСМ ЦК-са секретарь Александр Косаревлысь постановление сы йылысь, мый тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ комсомолецъяс да пионеръяс нуӧдасны ёлкаяс школаясын, челядьлы клубъясын да челядьлы керкаясын — «гажаа да дӧзмӧдчытӧг»[2].
Выльвося гаж да шойччан лунъяс
Россияын Выль вося официальнӧй гажлӧн кадпасъясыс унаысь вежсьылісны. Тӧвшӧр тӧлысь 1 лун лои праздничнӧй шойччан лунӧн сӧмын 1948 воын. 2013 восянь официальнӧй выльвося каникулъяс мунӧны тӧвшӧр тӧлысь 1-8 лунъясӧ.
2024-2025 воясся Выль вося гажъяс дырйи лоӧ оръявлытӧм 11 лунся шойччан кад, мый водзын лоӧ квайт луна уджалан вежон ӧшым тӧлысь 23-28 лунъясӧ.
Ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунся шойччан лунсӧ вуджӧдісны выльлунӧ, ӧшым тӧлысь 30-ӧд лунӧ, а ӧшым тӧлысь 28-ӧд луныс лоӧ тырвыйӧ уджалан лунӧн.
Китайса Выль во
Россияын китайса Выль во да китайса зодиаклӧн пасъяс бура тӧдсаӧсь да наӧн векджык вӧдитчӧны, медым водзвыв висьтавны, мый виччысьӧ мортӧс локтан воын[6].
«Китайса Выль воыс» веськыда вуджӧдсьӧ кыдзи «Тувсов гаж». Тайӧ медшӧр да медся кузь гаж Китайын да Асыввыв Азияса мукӧд странаясын. Сійӧс сиӧма тӧвся выль тӧлысьлы тӧвся шонді сувтӧм бӧрын (мӧд ногӧн кӧ, ӧшым тӧлысь 21-ӧд лун бӧрын мӧд выль тӧлысь). Григорий календарын тайӧ луныс лоӧ тӧвшӧр тӧлысь 21-ӧд лунсянь урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лунӧдз.
Китайын Выль во — тайӧ сӧмын семьякостса гаж, сійӧс зільӧны коллявны матыссаяс пӧвстын. Выль во пуксьӧмкӧд йитӧны аскиа семьякостса шуд, дзоньвидзалун да тыр-бур олӧм вылӧ лача. Эм эскӧм, мый кыдзи паныдалан Выль восӧ, сідзи и кольӧ воыс[7].
Китайса календар серти быд во йитчӧма кутшӧмкӧ пемӧскӧд, а сідзжӧ ӧти элементкӧд либӧ стихиякӧд.
2025-ӧд волы лӧсялӧны Кый да Пу. Асыввыв астрологияын кый лыддьыссьӧ мывкыдлунлӧн, сюсьлунлӧн да вежсьӧмъяс дінӧ ладмӧдчыны кужӧмлӧн символӧн. Пу элементкӧд ӧтувтчӧмӧн выль воыс лоӧ быдман, сӧвман да вӧр-вакӧд йитчӧм воӧн. Пулӧн символическӧй рӧмӧн лоӧ турунвиж рӧм, мый петкӧдлӧ сӧвмӧм да пыр водзӧ мунны зільӧм
2025 воын Китайса Выль во пуксяс середаӧ, тӧвшӧр тӧлысь 25-ӧд лунӧ. Сійӧ помасяс 2026 вося урасьӧм тӧлысь 16-ӧд лунӧ[8]. Но унаӧн нин выльвося войӧ, тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ, зільӧны бурӧдны вося дорйысьӧс да кыскыны аслыныс мойвиӧм.
Выльвося традицияяс
Выль вося войын традиционнӧя вӧчӧны кывкӧртӧдъяс, шуӧны тостъяс, видзӧдӧны президентлысь шыӧдчӧм да думыштӧны кӧсйӧмъяс[9].
Выль во — гаж, кӧні медшӧр тӧдчанторйӧн лоӧ кад. Ӧнія традицияын тайӧ неыджыд каднас колӧ программируйтны мойвиӧм — удитны думыштны кӧсйӧм да вӧчны некымын манипуляция, часіыс дас кыкысь кучкытӧдз. Татшӧм сяма обрядъясыс паныдасьлӧны разнӧй войтырлӧн. Шуам:
- Россияын курантъяслӧн кучкалӧм дырйи бумага лист вылӧ гижӧны кӧсйӧм, сотӧны сійӧс, пӧимсӧ сорлалӧны шампанскӧйкӧд да юӧны.
- Италияын да Испанияын быд тӧлысь сёйӧны 12 виноград.
- Англияын восьтӧны керка бӧр ӧдзӧсъяс, медым лэдзны важ во, да восьтӧны водз ӧдзӧсъяс, медым лэдзны выльӧс[2].
- Болгарияын ӧшым тӧлысь 31-ӧд лунӧ вой шӧр матыстчигӧн куим минут кежлӧ кусӧдӧны бияс, да лоӧ выльвося окасян кад.
- Китайын колӧ восьтыны ӧдзӧс да ӧзтыны хлопушкаяс, мый петкӧдлӧ «ӧдзӧс воссигӧн шуд да мойвиӧм воӧм» да символизируйтӧ «важсӧ весавны да выльсӧ кыскыны коланлун»[10].
Медым кыскыны выль воӧ мойвиӧм да тыр-бур олӧм, лыддьӧны, мый колӧ колана ногӧн дасьтысьны сійӧс паныдалӧм кежлӧ:
- Миритчыны накӧд, кодъяскӧд пинясинныд. Эм кӧ татшӧм позянлуныс, бурджык ладмӧдны став конфликтсӧ кыдзи удж вылын, сідзи и ас олӧмын.
- Мынтыны уджйӧз (ипотека да кредит кындзи),
- Идрасьны керкаын,
- Мыськыны машина да тыртны баксӧ бензинӧн[11].
Медым мойвиис Турунвиж пу кый воӧ, астрологъяс тшӧктӧны пуктыны ӧшинь вылӧ ӧзтӧм сись да йӧла блюд[12]. Паныдавны Кый восӧ бурджык матыссаяскӧд да рӧдвужкӧд.
Выльвося козинъяс
2025 бурджык козьнавны Турунвиж пу кыйкӧд йитчӧм козинъяс.
Нывбабаяслы лӧсяласны мича мичмӧдчанторъяс: вӧсньыдик браслетъяс, пуысь, эзысьысь либӧ зарниысь вӧчӧм кулонъяс да сикӧтшъяс, а сідзжӧ кый сяма исергаяс.
Мужичӧйяслы позьӧ козьнавны запонкияс, галстук тувъяс, портмонеяс да тасмаяс, но абу кый куысь.
Пу чашаяс, кый серпаса яшикъяс, неыджыд скульптураяс да лыска бонсайяс оз сӧмын лӧсьӧдны кыпыд ловру, но и ваясны керкаӧ мойвиӧм.
Сідзжӧ бур козинӧн лоӧны коланаторъяс: гаджетъяс, кухняӧ техника, инструментъяс, автомашина кӧлуй, мичмӧдчанторъяс да керкаын вӧдитан быдмӧгъяс[13].
Керка мичмӧдӧм
Турунвиж пу кый радейтӧ керкаын кыпыдлун, лӧньлун да ӧткӧн олӧм. Та вӧсна керка пытшкӧссӧ бурджык юкны зонаяс вылӧ, медым вӧчны лӧсьыд пельӧсъяс.
Кый радейтӧ натуральнӧй материалъяс, веж да быдмӧг мотивъяс. Сылы кажитчӧны гартчӧм серъяс, кыӧм визьяс, вӧсньыдик кӧсаяс да петляяс. Керка мичмӧдігӧн колӧ ӧтдортчыны яръюгыд да горзысь рӧмъясысь. Интерьерӧ колӧ содтыны унджык веж: коз лапъяс да ловъя быдмӧгъяса гырничьяс[14].
Декорын бур лоасны натуральнӧй изъясысь пызан вылын, тумбаяс вылын, ӧшинь вылын, небӧг полкаяс вылын да быдмӧг горшокъясын инсталляцияяс. Кыйлы кажитчӧны пуысь либӧ керамикаысь вӧчӧм кый статуэткаяс[15].
Выльвося пызан
Кыйяс — яй сёйысь ловъяс, та вӧсна выльвося пызан вылӧ колӧ пуктыны лӧсялана сёян. Кый зэв ёна радейтӧ сёйны лэбачьясӧс, чери да саридзса прӧдукта.
Кый радейтӧ натуральнӧй сёян — пызан вылӧ колӧ пуктыны уна сикас турун, градвыв пуктас да фрукты. Десерт — фруктыысь либӧ вотӧсысь.
Быд сёян позьӧ тэчны змейкаӧн.
Кода юанторъясысь бурджык бӧрйыны этша градуса юанторъяс либӧ оригинальнӧй тропическӧй коктейльяс.
Кый радейтӧ мич да озырлун, та вӧсна колӧ бура сервируйтны пызансӧ. Колӧ вӧдитчыны турунвиж да кольквиж ромъясӧн да волӧн символ серпасӧн[12].
Пасйӧдъяс
- ↑ Полное собраніе законовъ Россійской имперіи, с. 681.
- ↑ 1 2 3 История Нового года в России. Досье - ТАСС, TACC. Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Е. Душечкина. Три века русской ёлки, Наука и Жизнь. Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Корнилович, Александр Осипович. Новый год, в 1724 году / А. И. Красовский. — СПб.: В типографии Н. Греча, 1824. — С. 5—6. — 10 с.
- ↑ Новый год: история и традиции празднования в России и в мире, Российская газета (20 ӧшым тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Немного истории о возникновении Нового года. cyberleninka.ru. Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Новый год в Китае, Корее, Японии и России. cyberleninka.ru. Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Символ 2025 года – зеленая деревянная Змея: что это значит, Sputnik Беларусь (10 тӧвшӧр тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Ослопова Вероника Юрьевна. Новогоднее обращение главы государства к народу как жанр политического дискурса. КиберЛенинка. Вестник Томского государственного университета. Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Цзя Хуэйминь. Китайские новогодние праздники по лунному календарю в повседневной культуре современного Китая. КиберЛенинка. Общество: философия, история, культура (2016). Шыӧдчан кадпас: 12 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Козлова, Екатерина. Принесет удачу: каким будет 2025 год Зеленой Деревянной Змеи, Пятый канал (9 вӧльгым тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ 1 2 Встречаем 2025 год: что приготовить и что надеть. Sputnik.by (12 кӧч тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 11 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Как встречать 2025 год, чтобы год был хорошим, Мой Санта (13 йирым тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Екатерина Стрелкова. Как встретить год Змеи 2025: что приготовить, во что нарядиться - Zoon.ru (неопр.). zoon.ru. Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
- ↑ Зеленая деревянная змея - символ 2025 года: что важно знать о главном символе, КП.ру. Шыӧдчан кадпас: 13 вӧльгым тӧлысь 2024.
Тайӧ статья вылас оз ыстысьны Рувикиысь мукӧд статьяяс. |
.svg){kind=link}