Вӧр-валӧн ставмирса лун

Босьтӧма Рувикиысь
Вӧр-валӧн ставмирса лун
Логотип Всемирный день дикой природы.jpg
Сикас Войтыркостса гаж
Вежӧртас Тӧдчӧдны быдмӧгъяслысь да пемӧсъяслысь унапӧлӧслунсӧ, чуксавны йӧзӧс видзны вӧр-васӧ
Лӧсьӧдысь ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея
Кадпас рака тӧлысь 3-ӧд лун
Йитчӧма Быран выйын вӧрса пӧтка да быдмӧг сикасъясӧн войтыркостса вузасьӧм йылысь конвенциякӧд
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Вӧр-валӧн ставмирса лун (рочӧн Всемирный день дикой природы, англичан World Wildlife Day) — экология гаж, пасйӧны быд во рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Гажлӧн могыс — тӧдчӧдны быдмӧгъяслысь да пемӧсъяслысь унапӧлӧслунсӧ, чуксавны йӧзӧс видзны вӧр-васӧ[1]. Лӧсьӧдіс ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблея 2013 воын. Гажыс йитчӧма быран выйын вӧрса пӧтка да быдмӧг сикасъясӧн войтыркостса вузасьӧм йылысь конвенция примитан лункӧд(1973)[2].

История

Быран выйын вӧрса пӧтка да быдмӧг сикасъясӧн войтыркостса вузасьӧм йылысь конвенция вӧлі примитӧма 1973 вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ[3]. Вынсяліс 1975 вося сора тӧлысь 1 лунӧ[4]. Тайӧ лоӧ вӧр-ва видзӧм кузя медся гырысь сёрнитчӧмъясысь ӧтиӧн[5]. 2025 вося урасьӧм тӧлысь кежлӧ конвенциясӧ кырымаліс 184 канму да Европаса Союз[6]. Конвенцияӧн дорйӧма 6,6 сюрсысь унджык пемӧс сикас да 34,3 сюрс быдмӧг сикас. Найӧс лыддьӧдлӧма конвенция дорӧ содтӧдъясын да группируйтӧма сы серти, ёна-ӧ налы грӧзитӧ бырӧм[7].

2013 вося рака тӧлысьын Бангкокын (Таиланд) конвенциялӧн 16-ӧд конференция вылын вӧлі примитӧма резолюция, кӧні рака тӧлысь 3-ӧд лун — документсӧ 1973 воын кырымалан лун — шуӧма вӧр-валы сиӧм ставмирса лунӧн. Сійӧ жӧ резолюцияын конференция корис ООН-са Генеральнӧй Ассамблеяӧс видлавны рака тӧлысь 3-ӧд лунсӧ вӧр-валысь ставмирса лунӧн шуӧм йылысь юалӧм[8].

2013 вося ӧшым тӧлысь 20-ӧд лунӧ ООН-лӧн Генеральнӧй Ассамблеялӧн 68-ӧд сессия шуис рака тӧлысь 3-ӧд лунсӧ вӧр-валы сиӧм ставмирса лунӧн. Быран выйын вӧрса пӧтка да быдмӧг сикасъясӧн войтыркостса вузасьӧм йылысь конвенциялӧн секретариат, ООН-лӧн системаса мукӧд учреждениекӧд ӧтув уджалӧмӧн, лоис тайӧ лунсӧ пасйӧм серти координаторӧн[9].

Медводдзаысь гажсӧ пасйисны 2014 воын. Вӧлі лӧсьӧдӧма вӧр-валы сиӧм ставмирса лунлысь официал логотип, кодӧс вӧлі вуджӧдӧма ООН-лӧн квайт официал кыв вылӧ. Сідзжӧ вӧлі лэдзӧма гажлысь официал сайт[8].

Всемирный день дикой природы.jpg

Традицияяс

ООН-са Генеральнӧй секретар быд во йӧзӧдӧ вӧр-валӧн ставмирса лун кежлӧ послание[10].

Тайӧ лунӧ мир пасьтала нуӧдӧны симпозиумъяс да научнӧй конференцияяс, экология акцияяс, вӧр-ва йылысь художественнӧй выставкаяс, концертъяс да мукӧд мероприятие[8].

Россияын пасйӧм

Вӧр-валӧн ставмирса лун кежлӧ Россияса торйӧн ёна видзан вӧр-ва мутасын, музей-заповедникъясын, экошӧринъясын нуӧдӧны уна сикас тематическӧй эколого-просветительскӧй мероприятие. Челядьлы нуӧдӧны квестъяс, мастер-классъяс, викторинаяс[11].

Сідз, 2016 воын Москваса зоопарк нуӧдіс «Амурскӧй тигрлӧн кок туйӧд» семейнӧй квест[12], 2021 воын Сочиса национальнӧй паркӧ волысьяс тӧдмалісны шоча паныдасьлысь быдмӧг да пемӧс сикасъяс йылысь, кодъясӧс позьӧ аддзыны сэні, а Башкирса заповедникын школьникъяс мунісны гуляйтны тӧвся вӧрті, видзӧдлісны, кыдзи нуӧдӧны лым весалан уджъяс, да велӧдчисны ас кежысь тӧдмавны лымлысь тэчассӧ да толаяслысь джудждасӧ[13].

2024 вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ «Движение первых» ӧтмунӧм нуӧдіс «Вӧр-валӧн атлас» ставроссияса акция, сэні вӧліны юннатъяслӧн аддзысьлӧмъяс, Россия Федерацияса субъектъясын вӧр-ва видзӧмлы сиӧм лекцияяс, презентацияяс, сёрнияс, дискуссияяс[14].

Темаяс

Вӧр-валӧн ставмирса лун быд во сиӧма торъя темалы.

2015: «Колӧ серьёзнӧя видзӧдны вӧр-валы паныд мыж вӧчӧм вылӧ»[15].

2016: «Вӧр-валӧн аскиа луныс — миян киын»[16] , «Слӧнъяслӧн аскиа луныс — миян киын» подтемаӧн[8].

2017: «Кывзы томъясӧс»[17][18].

2018: «Ыджыд каньяс: хищникъяс грӧз улын»[19][20].

2019: «Саридзса экосистемаяс видзӧм: йӧзлы и планеталы»[21][22].

2020: «Му вылын олӧм дорйӧм»[23][24].

2021: «Вӧръяс да олӧм вылӧ коланторъяс: могмӧдны да видзны планета»[25][26].

2022: «Экосистемаяс бӧр лӧсьӧдӧм могысь пемӧсъяслысь медшӧр сикасъяс бӧр лӧсьӧдӧм»[27][28].

2023: «Вӧр-ва видзӧм могысь ёртасьӧм»[29].

2024: «Йӧзӧс да планетаӧс йитӧм: вӧр-ва видзӧмын цифрӧвӧй выльпыртӧмъяс»[30].

2025: «Вӧр-ва видзӧмсӧ сьӧмӧн могмӧдӧм: йӧзӧ да планетаӧ инвестицияяс»[1].

Пасйӧдъяс

  1. ↑ 1 2 Всемирный день дикой природы | Организация Объединенных Наций, United Nations. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  2. ↑ CoP16 Doc. 24 (Rev. 1). CITES. Архивируйтӧма 8 вӧльгым тӧлысь 2023.
  3. ↑ Конвенция о международной торговле видами дикой фауны и флоры, находящимися под угрозой исчезновения. www.un.org. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  4. ↑ What is CITES? cites.org. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  5. ↑ Всемирный день дикой природы, РИА Новости (3 рака тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  6. ↑ List of Contracting Parties. cites.org. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  7. ↑ The CITES species. cites.org. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  8. ↑ 1 2 3 4 Проведение Всемирного дня дикой природы. digitallibrary.un.org (27 сора тӧлысь 2016). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  9. ↑ Всемирный день дикой природы | Основные сведения | Организация Объединенных Наций, United Nations. Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  10. ↑ Послание Генерального секретаря ООН Антониу Гутерриша по случаю Всемирного дня дикой природы. Организация Объединенных Наций : Управление ООН по наркотикам и преступности (3 рака тӧлысь 2018). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  11. ↑ Всемирный день дикой природы. ГБУ «Мосприрода» (2 рака тӧлысь 2018). Шыӧдчан кадпас: 27 урасьӧм тӧлысь 2024.
  12. ↑ Квест «По следам амурского тигра» пройдет в Московском зоопарке 5 марта, РИАМО (4 рака тӧлысь 2016). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  13. ↑ Пресс-служба Минприроды России. Заповедники и национальные парки страны провели ко Всемирному дню дикой природы эколого-просветительские мероприятия. Минприроды России (3 рака тӧлысь 2021). Шыӧдчан кадпас: 27 урасьӧм тӧлысь 2024.
  14. ↑ Движение Первых. Первые (3 рака тӧлысь 2024). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  15. ↑ UNESCO World Heritage Centre. March 3rd is World Wildlife Day (англ.). whc.unesco.org (27 урасьӧм тӧлысь 2015). Шыӧдчан кадпас: 21 урасьӧм тӧлысь 2025.
  16. ↑ Всемирный день дикой природы 2016: новое объявление социальной рекламы призывает общество серьезно подойти к вопроcам проблемы преступлений против дикой природы. Организация Объединенных Наций (25 урасьӧм тӧлысь 2016). Шыӧдчан кадпас: 27 урасьӧм тӧлысь 2024.
  17. ↑ 3 марта — Всемирный День дикой природы. Общественное движение "Кольский экоцентр" (2 рака тӧлысь 2017). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  18. ↑ Engaging and empowering the youth is the call of next year's UN World Wildlife Day. CITES (19 ӧшым тӧлысь 2016). Архивируйтӧма 8 вӧльгым тӧлысь 2023.
  19. ↑ Людмила Белан-Черногор. Международный день дикой природы: в чьих руках будущее планеты? Ежедневный познавательный журнал «ШколаЖизни.ру» (3 рака тӧлысь 2019). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  20. ↑ 100 days until UN World Wildlife Day 2018. CITES (24 вӧльгым тӧлысь 2017). Архивируйтӧма 29 тӧвшӧр тӧлысь 2024.
  21. ↑ Всемирный день дикой природы. Окский заповедник (3 рака тӧлысь 2019). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  22. ↑ Focusing on marine species for the first time, the next World Wildlife Day is bound to make a splash. CITES (19 вӧльгым тӧлысь 2018). Архивируйтӧма 13 вӧльгым тӧлысь 2023.
  23. ↑ Взять под крыло: о чем говорят во Всемирный день дикой природы. Известия (3 рака тӧлысь 2020). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  24. ↑ "Sustaining all life on Earth" announced as theme of World Wildlife Day 2020. CITES (19 вӧльгым тӧлысь 2019). Архивируйтӧма 12 вӧльгым тӧлысь 2023.
  25. ↑ Пресс-служба Минприроды России. Всемирный день дикой природы в 2021 году посвятили лесу. Министерство природы и экологии Российской Федерации (3 рака тӧлысь 2021). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  26. ↑ "Forests and livelihoods: sustaining people and planet" announced as theme of World Wildlife Day 2021. CITES (23 вӧльгым тӧлысь 2020). Архивируйтӧма 8 вӧльгым тӧлысь 2023.
  27. ↑ Валерия Шавельева. 3 марта — Всемирный день дикой природы. Экосфера (3 рака тӧлысь 2022). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  28. ↑ Recovering key species for ecosystem restoration announced as theme of World Wildlife Day 2022. CITES (15 вӧльгым тӧлысь 2021). Архивируйтӧма 15 тӧвшӧр тӧлысь 2024.
  29. ↑ Во Всемирный день дикой природы в ООН призывают сохранить биоразнообразие планеты. Организация Объединенных Наций (2 рака тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
  30. ↑ Всемирный день дикой природы 3 марта. Организация Объединенных Наций. Шыӧдчан кадпас: 26 урасьӧм тӧлысь 2024.
Босьтӧма "https://kv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Вӧр-валӧн_ставмирса_лун&oldid=473559"-ысь