Кӧтшмӧс (посёлок)
| Посёлок | |
| Кӧтшмӧс | |
|---|---|
 | |
| 66°21′29″ с. ш. 60°00′51″ в. д.GЯO | |
| Страна |
 Россия |
| РФ-са субъект | Коми Республика |
| Муниципальнӧй кытш | Инта |
| История да география | |
| Час кытш | UTC+3:00 |
| Йӧз | |
| Олысь лыд |
|
| Официал кыв | коми, роч |
| Лыдпаса идентификаторъяс | |
| Пошта индекс | 169834 |
|
|
|
Кӧтшмӧс (рочӧн Кочмес) — Коми Республикаса Инта муниципальнӧй кытшӧ пырысь посёлок.
Ним артмӧм
Посёлоклӧн нимыс йитчӧма Ыджыд Кӧтшмӧс ю нимкӧд. Кӧтшмӧс нимыс артмӧма кӧдж мӧс кывтэчасысь, кӧні мӧс — тайӧ важмӧм коми кыв «йыв, заводитчӧм; вис», ставнас вежӧртасыс лоӧ «кӧдджа йыв, кӧдджа вис»[1].
География
Посёлок пукалӧ Инта карсянь 36 км рытыв-войвывлань Усва юлӧн веськыд берегын.
- Ывласям
Ывласямыс шӧркодь континентальнӧй, уна лымъя кузь кӧдзыд тӧв да дженьыд ыркыд гожӧм. Медся шоныд тӧлысьын (сора тӧлысь) сынӧдлӧн шӧркодь температураыс лоӧ 14,6 °C; медся кӧдзыд тӧлысьын (тӧвшӧр тӧлысь) — −20,3 °C. Вогӧгӧрся шӧркодь енэжваыс 547 мм[2].
- Час кытш
Кӧтшмӧс, кыдз и ставнас Коми Республика, меститчӧ МСК (москваса кад) час кытшын. UTC серти кадыс торъялӧ +3:00 вылӧ[3].
История
Кӧтшмӧс вӧлі артмӧдӧма 1892 воын. Медводдза олысьясӧн вӧліны Изьваысь да Красноборысь воӧм йӧз[4].
1905 воын — Кӧтшмӧс пӧчинок, 3 овмӧс да 15 морт, 1920 воын — 2 овмӧсын 15 морт. 1939 воын — Кӧтшмӧс грезд Петруньса сиктсӧветын, 21 морт. 1956 воын — видз-му овмӧс посёлок. 1970 воын тані оліс 262 морт, 1979 воын — 189 морт, 1989 воын — 98 морт, 1995 воын — 215 морт, 1998 воын — 94 морт[4].
«Кӧтшмӧс» видз-му овмӧс вӧлі 1930 вояс шӧрсянь. Медводз вӧлі Ухтпечлаглӧн юкӧнӧн (1935—1936 вояссянь 1938 воӧдз), сэсся — Воркутлаглӧн (1943 воӧдз), Инталаглӧн (1948 воӧдз), Минлаглӧн (1952 воын бырӧдтӧдз). 1930-ӧд воясӧ видз-му овмӧс вӧлі Ухтпечлагса Усинскса (1936 восянь — Вӧркутаса) лаготделениелӧн лагпунктӧн. Видз-му овмӧсын вӧліны вӧв ферма да кирпич вӧчан завод. 1937 воын воӧм заключённӧйясӧс овмӧдлісны сӧмын на стрӧитӧм конюшняясӧ, найӧс вӧлі переоборудуйтӧма баракъяс улӧ. 1937 во вылӧ Кӧтшмӧс сельхозын вӧлі нывбабаяслы куим пункт. 1936—1941 воясӧ Кӧтшмӧс вӧлі Вӧркутаса лагеръяслӧн асыввыв юкӧнса нывбабаяслӧн шӧр пунктӧн, татчӧ вӧлі чукӧртӧма некымын сюрс нывбабаӧс, кодъясӧс вӧлі мыждӧма политическӧй статьяяс серти. 1930-ӧд вояс помын Кӧтшмӧсын вӧлі лӧсьӧдӧма ясли, кӧні видзисны 40 гӧгӧр челядьӧс. 1938 восянь Кӧтшмӧс лои Вӧркутлаглӧн, сылӧн видз-му овмӧс прӧдукцияыс Вӧркутаӧ вайисны баржаясӧн. Войвыв Печӧра кӧрт туй кузя прӧдукциясӧ вайлісны Вӧркутаӧ кӧрт туйӧд. 1943 воын Кӧтшмӧс лагпунктсӧ сетӧма Инталаглы, 1948 воын вуджӧма Минлагӧ. 1951 воын зонаын вӧлі 420 заключённӧй, 110 охранник да медалӧм йӧз. 1951 вося косму тӧлысь кежлӧ Кӧтшмӧс видз-му овмӧсӧ (Миңлаг совхозъяслӧн лаготделениеса 5-ӧд номера лагпункт) пырисны муяс, овмӧс да олан стрӧйбаяс усадьба гӧгӧрын да 1 номера ді вылын. Производстволӧн медшӧр нырвизьыс — том гырысь скӧт да вӧвъяс быдтӧм. Видз-му овмӧслӧн вӧлі 800—1000 морт вылӧ зонаын оланін фонд да кухня-столовӧй, пывсян-мыськасян, дзоньтасян да вурсян мастерскӧйяслы торъя жыръяс. Кӧтшмӧсын сідзжӧ вӧлі кагалы 150 места вылӧ ӧтувъя лагернӧй керка да 10 места вылӧ челядьлы изолятор. Вольнонаёмнӧй посёлокса олан фондыс вӧлі 10 сайӧ уна патераа керка да барак. 1952 воын лагерсӧ вӧлі бырӧдӧма[5].
Йӧз
| 2010 |
|---|
| 46 |
2002 воын тані оліс 74 морт, на пиысь коми — 92 %[6], 2010 воын — 46 морт[7].
Тӧдчана инъяс
«Кӧтшмӧс» видз-му овмӧсысь заключённӧйяслӧн шойна. 2000 воын тані вӧлі сувтӧдӧма крест.
Пасйӧдъяс
- ↑ Афанасьев А. П. Топонимия Республики Коми: Словарь-справочник. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1996.
- ↑ Генеральный план муниципального образования городского округа «Инта». Администрация МО «Инта». Шыӧдчан кадпас: 26 моз тӧлысь 2025.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (рус.) (15 сора тӧлысь 2025).
- ↑ 1 2 Жеребцов И. Кочмес // Республика Коми. Энциклопедия. Том II. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1999. — С. 149.
- ↑ Кочмесский сельхоз / ОЛП Кочмес (рус.). Виртуальный музей ГУЛАГа. Шыӧдчан кадпас: 26 моз тӧлысь 2025.
- ↑ Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России». Шыӧдчан кадпас: 26 ода-кора тӧлысь 2025. Архивируйтӧма 16 вӧльгым тӧлысь 2017.
- ↑ Численность, размещение, возрастно-половой состав населения. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Республика Коми Том 1 // Комистат. Архивировано 11 сора тӧлысь 2021 года.
Литература
- Малофеевская Л. Н. Город на Большой Инте. — Сыктывкар, 2004.
- Канева А. Н. Ухпечлаг: Страницы истории // Покаяние: Мартиролог. — Т. 8. — Ч. 1. — Сыктывкар, 2005.
- Войтоловская А. Л. Пересыльная палатка // По следам судьбы моего поколения. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1991.
- Глазов Н. А. Воспоминания. — Архив Интинского краеведческого музея. КП 1568/7.
- Крочик М. По праву переписки // Геолог Севера. — 1999. — № 20, 29 октября.
- Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
- Жеребцов И. Л. Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
- История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х томах. — Сыктывкар, 2004.
- Республика Коми: Энциклопедия: в 3 томах. — Сыктывкар, 1997—2000.
_(1982).svg)
