Гражданскӧй авиацияын уджалысьлӧн лун
Гражданскӧй авиацияын уджалысьлӧн лун (рочӧн День работника гражданской авиации) — Россияын гражданскӧй авиацияын став уджалысьлӧн уджсикас гаж. Гажлӧн кадпасыс веськыда йитчӧма Россияса гражданскӧй сынӧдса флот артман лункӧд (1923 вося урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун)[1].
Тайӧ уджсикас гажсӧ вӧлі лӧсьӧдӧма Россия Федерацияса Президент В. В. Путинлӧн 2013 во урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лунся 98 №-а Индӧдӧн[2][3].
Урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун пасйӧны кыдзи кыпыд гаж Россияса гражданскӧй авиацияын став уджалысьыс, сы вылӧ видзӧдтӧг, авиацияса кутшӧм службаын найӧ уджалӧны[4].
2023 воын гражданскӧй авиацияын уджалысьлӧн лунӧ кыпыда пасйисны Россияса гражданскӧй авиациялы 100 во тырӧм[5].
Гажлӧн история
Сы вылӧ видзӧдтӧг, мый гражданскӧй сынӧдса флотлӧн чужан лунӧн примитӧма лыддьыны 1923 вося урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун, пассажиръясӧс сынӧдті новлӧдлӧмыс заводитчис сардырся Россияын на. Россия империя историяын пассажиръясӧс сынӧдті медводдзаысь нуисны 1910 воын[6].
Медводдза мирӧвӧй война помасьӧм бӧрын 1920-ӧд воясӧ пассажиръясӧс авиацияӧн новлӧдлӧм выльысь заводитіс сӧвмыны, лоисны трансграничнӧй рейсъяс, а сідзжӧ пошта новлӧдлан рейсъяс. Унджык гражданскӧй рейссӧ тайӧ кадӧ вӧчлісны эз специализируйтӧм лайнеръяс вылын, а вежлалӧм военнӧй самолётъяс вылын[7].
СССР-ын медводдза войтыркостса авиалиния кузя регулярнӧй рейсъяс воссисны Москва-Кёнигсберг маршрут кузя 1922 вося ода-кора тӧлысь 1 лунӧ. Кёнигсбергын рейсъяссӧ могмӧдіс Европаса медся важ гражданскӧй аэропорт — Девау, Москваын — Ходынскӧй видзвывса аэродром. Рейсъяссӧ вӧчліс «Дерулюфт» компания[8].
Сынӧдса флот чужӧм
Урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лунӧ СССР-ын лӧсьӧдӧма Гражданскӧй авиация кузя сӧвет. Буретш тайӧ лунӧ 1923 воын РСФСР-са Удж да Оборона сӧвет примитіс «О возложении технического надзора за воздушными линиями на Главное управление воздушного флота и об организации Совета по гражданской авиации» постановление. Урасьӧм тӧлысь 9-ӧд лун лыддьыссьӧ Сӧветскӧй Союзса да бӧрынджык Россияса гражданскӧй авиациялӧн чужан лунӧн. Гражданскӧй авиацияын уджалысьяслы сиӧм торъя гаж лои сиӧма Россияса гражданскӧй сынӧдса флот официальнӧя котыртӧмсянь 90 во тырӧмлы[9].
Медводдза маршрут
Медводдза маршрутӧн лои Москва-Улыс Новгород, сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ вӧлі вӧчӧма медводдза регулярнӧй пассажирскӧй рейс. Сэк лэбалӧмъясыс вӧліны сезоннӧйӧсь да вӧлісны сӧмын кӧч тӧлысь 22-ӧд лунӧдз — Улыс Новгородса ярманга тупкытӧдз, кытчӧ и лэблісны Москваысь самолётъяс. Москваын самолёт лэбзьыліс Ходынскӧй видзвывса аэродромсянь, Улыс Новгородын самолёт пуксьыліс ярмангакӧд орччӧн весалӧм площадка вылӧ[10]. Лэбисны 2,5-3 час 250 метр вылнаын, трассаыс вӧлі 420 километр кузьта, мукӧддырйиыс лэбалӧмыс вермис нюжавны 4 часӧдз. Тайӧ маршрут кузя медводдзаысь лэбзис «Добролёт» авиакомпанияса лётчик Яков Моисеев. Медводдза рейсын пассажиръясӧн лоины «Добролётлӧн» директор-распорядитель Александр Краснощёков, «Добролётлӧн» правлениеӧ пырысь Игнатий Дзевалтовский да авиалинияса начальник Аникин[11].
1932 воын вӧлі вынсьӧдӧма гражданскӧй авиациялысь дӧрапас, пыртӧма став персоналлы форма паськӧм да торъялӧм пасъяс[12].
2023 воын, медводдза пассажирскӧй рейслы сё во тыран воӧ, сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ Улыс Новгородын муніс авиашоу, кодӧс сиисны Россияын гражданскӧй авиациялы сё во тырӧмлы да Россияса (сӧветскӧй) авиаперевозчик-компанияӧн пассажиръясӧс медводдза официальнӧя лэбӧмлы. Юбилей авиашоу дырйи Улыс Новгородын петкӧдчис «Русь» пилотажнӧй котыр. Таысь кындзи аэропортын вӧлі петкӧдлӧма Валерий Чкаловлы да россияса авиациялӧн историяын медводдза дас вояслы сиӧм экспозиция[13].
Аэрофлоткӧд йитӧд
Гражданскӧй авиацияын уджалысьлӧн лун историческӧя топыда йитчӧма Аэрофлотлӧн лункӧд, мый дыр пасйылісны СССР-ын. Гажсӧ вӧлі лӧсьӧдӧма 1979 воын да пасйылісны урасьӧм тӧлысьлӧн мӧд вежалунӧ. Официальнӧя гажыс вӧліс 1988 воӧдз, сы бӧрын торъя индӧдӧн вӧлі ӧтувтӧма Сынӧдса флот лункӧд, сійӧ лои ӧтувъя авиация гажӧн[14].
Гражданскӧй авиацияын уджалысьяслы асшӧр гаж бара лоис сӧмын 2013 воын, Россияын гражданскӧй авиациялы 90 во тыригкежлӧ[2][3].
Пасйӧдъяс
- ↑ 9 февраля в России отмечаются "День гражданской авиации" и "День Аэрофлота". aex.ru (9 урасьӧм тӧлысь 2017).
- ↑ 1 2 Указ Президента РФ № 98. Шыӧдчан кадпас: 24 лӧддза-номъя тӧлысь 2020. Архивируйтӧма 27 лӧддза-номъя тӧлысь 2020.
- ↑ 1 2 Собрание законодательства РФ, 2013, № 7, ст. 631.
- ↑ 9 февраля 1923 года Совет Труда и Обороны принял постановление об организации Совета по гражданской авиации при Главвоздухфлоте. Аэропорт Мурманск (11 урасьӧм тӧлысь 2013). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ Торжественный вечер по случаю 100-летия гражданской авиации России. kremlin.ru (9 урасьӧм тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ Василий Сычев. Включите сверхзвук Придут ли на смену Concorde и Ту-144 новые реактивные пассажирские самолеты. N+1 (24 йирым тӧлысь 2018). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ День рождения гражданской авиации в России (9 урасьӧм тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ Открыта первая в России международная воздушная линия Москва - Кёнигсберг. Российское информационное агентство Рустим. Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ Светлана Заверняева. 9 февраля в России отмечают День гражданской авиации. Парламентская газета (9 урасьӧм тӧлысь 2021). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ «Добролёт» приземлился в Нижнем. "Крылья Родины". Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ 99 лет назад был выполнен первый регулярный пассажирский рейс между Москвой и Нижним Новгородом. "Авиация России" (17 сора тӧлысь 2022). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ В России отмечается День работника гражданской авиации. AviaPages (9 урасьӧм тӧлысь 2020). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ Мария Сорокина. Фигуры высшего пилотажа и дефиле стюардесс: Что увидят нижегородцы на авиашоу в Нижнем Новгороде (14 сора тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 30 моз тӧлысь 2023.
- ↑ 20 августа — День Воздушного флота России. Вольская жизнь (20 моз тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 2023-30-08.
