Ёдзва комияс

Босьтӧма Рувикиысь
Ёдзва комияс
Ӧнія асним пермякйӧз
Лыд да ареал
Ставнас: 2000-5000 (оценка)[1]

 Россия: 2000-5000 (оценка)[1]

  •  Перым край: 2000 гӧгӧр (оценка)[1]
    • Красновишерскӧй район: 2000 гӧгӧр (оценка)[1]
Серпасалӧм
Археология культура Родановскӧй культура
Кыв ёдзва коми кыв
Эскӧм старообрядечьяс
Рӧдвуж войтыр коми йӧз, перым комияс
Артмӧм XV нэмӧдз перым комияслӧн этническӧй котыр

Ёдзва комияс (рочӧн Язьвинцы) — тайӧ перым комияслӧн этнографическӧй котыр[1] либӧ Россияын торъя финн-йӧгра войтыр[2].

Ёдзва комияслӧн йӧктан коллектив, «Сарчик — тулыс вайӧ» гаж, 2018 во

Овмӧдчӧм да лыд

Ӧні ёдзва комияс кызвыннас олӧны Перым крайса Красновишерскӧй районса ӧткымын сикт-грездын: Бычина да Улыс Бычина (Быч рӧд), Вылыс Язьва (Кичиг рӧд) сиктъясын, Паршаков, Арефина, Антипина, Ваньков грездъясын. Антипинскӧй, Паршаковскӧй, Бычинскӧй да Вылыс Язьвинскӧй сиктса администрацияяс (тайӧ администрацияясыс ӧні абуӧсь — найӧс 2011 воын ӧтувтісны Вылыс Язьвинскӧй сикт овмӧдчӧминӧ).

Ӧткымын лыдпасъяс серти ӧтувъя лыдыс 2-3 сюрссянь 5 сюрс мортӧдз, сы лыдын кык сюрсӧдз компактнӧя олӧны Перым крайса Красновишерскӧй районын[1].

2002 вося йӧзӧс гижалӧм серти ёдзва комияс эз торъявны да пырисны комияс, перым комияс да рочьяс лыдӧ. 2002 вося Россияын йӧзӧс лыддьӧм дырйи ассьыныс национальносьтсӧ петкӧдлан вариантъяс лыддьӧгын сӧмын 146 морт петкӧдлӧма асьсӧ коми йӧзӧн (пасйӧма комияс лыдын) да 878 морт — пермякъясӧн (пасйӧма перым комияс лыдын).

История

Ёдзва комияслӧн пӧль-пӧчьясыс олісны Кама, Висер, Колва юяс костса паськыд мутасын. Вермас лоны, ёдзва комияслы подув сетысь войтырыс вӧлі торъя этнолингвистическӧй котырӧн. Сылӧн вӧліны ӧтувъя овмӧс, кыв да культура. Висерлӧн, Колвалӧн увтасъясысь да накӧд орчча Кама берегъясысь аддзӧма IX—XV нэмъясся родановскӧй культураса уна археологическӧй памятник.

Коми — Кама, Висер, Колва юяс костын олысь вужвойтыр. Ыджыд Перымлӧн 1472 воын Москваса канмуӧ пырӧм бӧрын сійӧс вочасӧн ассимилируйтісны рочьяс, но ассьыс аслыспӧлӧслунсӧ сійӧ видзис ХIX нэм шӧрӧдз. Ёдзва ю вылын, археология да топонимика мыччӧдъяс серти, XIV—XV нэмъясӧ артмӧма коми кывъя йӧзлӧн неыджыд торъя группа, кодъяс, ӧткымын мыччӧд серти, локтӧмаӧсь татчӧ Зарни орда кадӧ Иньва ю улыс юкӧнысь, Камалӧн веськыд вожсянь, кӧні ӧнӧдз на эм сылы матысса перым комияслӧн оньковса сёрнисикас.

Тайӧ котырыслӧн торйӧн олӧмыс да старообрядчество примитӧмыс отсалісны сылы, мый Ёдзва вожын артмис аслыспӧлӧс кывъя, культураын да оласногын аслыспӧлӧслунъяса да асьсӧ гӧгӧрвоана этническӧй чукӧр. Тӧдчисны на вылӧ ХІХ-ХХ нэмъясын воӧм сезоннӧй уджалысьяс — «зимӧгӧръяс», а сідзжӧ сӧвет кадӧ налӧн мутасын спецпереселенечьяслӧн посёлокъяс, ГУЛАГ-са  (рус.) (коми лагеръяс да вӧр лэдзысьяслӧн посёлокъяс лӧсьӧдӧм.

XIX нэмын ёдзва комиясӧс, кыдзи староверъясӧс, дзескӧдісны власьтъяс. Сёрӧнджык, 1930—1950 воясӧ, налысь священнослужительяссӧ репрессируйтісны. Асланыс эскӧм серти ёдзва комияс — старообрядеч-беглопоповечьяс  (рус.) (коми, налӧн эм асланыс епископ Леонид, коді олӧ Ваньков грездын (водзті Суиб).

Ёдзва комиясӧс вӧлі босьтӧма тӧд вылӧ кыдзи асшӧр войтырӧс 1926 вося перепись дырйи. Бӧрынджык тайӧ войтырсӧ официальнӧя эз признавайтны, а найӧс лыддисны рочьясӧн. Этнограф Г. Н. Чагин водзмӧстчӧмӧн да Перым обласьтса вӧвлӧм губернатор О. А. Чиркуновлӧн отсӧгӧн вӧлі босьтчылӧма пасйыны налысь асшӧр этнос статуссӧ. Но тайӧ водзмӧстчӧмыс эз артмы.

1990-ӧд воясӧ Г. Н. Чагинлӧн водзмӧстчӧмӧн заводитчис ёдзва коми культура ловзьӧдӧм вӧсна ӧтмунӧм. Культура да кыв видзӧм да сӧвмӧдӧм кузя мытшӧдъяс йылысь сёрнитісны 1995 да 2002 воясӧ «Коми-язьвинцы и историко-культурное наследие Прикамья» войтыркостса научно-практическӧй конференцияяс вылын, кытчӧ волісны финскӧй учёнӧйяс.

2002 восянь Антипин грездын пасйӧны «Сарчик — тулыс вайӧ» гаж (сарчик — лэбачлӧн ним; перым комияс да комияс сійӧс шуӧны сырчикӧн). Волывлӧны фольклорно-этнографическӧй котыръяс да орчча районъясысь гӧсьтъяс. 2013 воын сійӧ муніс комынӧдысь[3].

Кыв

Ёдзва коми кыв пырӧ урал котырса финн-йӧгра кывъяслӧн перым вожӧ. Лоӧ коми да перым коми кывъяс костын шӧракостаӧн[1]. Ӧткымын туялысьяс лыддьӧны сійӧс коми кывлӧн сёрнисикасӧн[4][5].

2003 воын Перым обласьтса администрация отсӧгӧн вӧлі лэдзӧма медводдза ёдзва коми буквар. Букварлӧн автор — Паршаковса шӧр школаын велӧдысь А. Л. Паршакова. Тайӧ букварыс лоис медводдза книгаӧн, кодӧс лэдзисны ёдзва коми кыв вылын[6].

Пасйӧдъяс

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Конаков Н. Д. Коми-пермяки: язьвинские (рус.). Традиционная культура народов европейского Северо-Востока России. Шыӧдчан кадпас: 1 вӧльгым тӧлысь 2025.
  2. ↑ Коми-язьвинцы заявят о себе на Всемирном конгрессе (рус.). ГТРК «Пермь» (13 моз тӧлысь 2004). Шыӧдчан кадпас: 1 вӧльгым тӧлысь 2025.
  3. ↑ Сарчик, староверы и обретение письменности в XXI веке: чем известны коми-язьвинцы из Пермского края Об этом сообщает "Рамблер". Далее: https://news.rambler.ru/community/51311349/?utm_content=news_media&utm_medium=read_more&utm_source=copylink (рус.). РИА "ФедералПресс" (26 моз тӧлысь 2023). Шыӧдчан кадпас: 1 вӧльгым тӧлысь 2025.
  4. ↑ Ракин А.Н. Коми-язьвинское наречие // Коми язык. Энциклопедия. — Москва: ДИК, 1998. — С. 199.
  5. ↑ Лыткин В.И. Коми-язьвинский диалект. — Москва, 1961.
  6. ↑ Баталина Юлия. Всяк сущий в нём язык… (рус.). Новый компаньон (9 кӧч тӧлысь 2003). Шыӧдчан кадпас: 1 вӧльгым тӧлысь 2025.

Ыстӧгъяс

• Портал «Коми-язьвинский народ»

Босьтӧма "https://kv.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ёдзва_комияс&oldid=482644"-ысь