Изьватас
| Изьватас | |
|---|---|
| Лыд да ареал | |
| Ставнас: 16000 | |
|
|
|
| Серпасалӧм | |
| Кыв | роч кыв, коми кыв (изьва сёрнисикас) |
| Эскӧм | православие, старообрядчество, политеизм |
| Рӧдвуж войтыр | комияс, язьва комияс, перым комияс, удмуртъяс |
Изьватас (рочӧн ижемцы) — тайӧ комияслӧн субэтнос чукӧр. Коми Республикалӧн Изьва районса вужвойтыр.
Ним артмӧм
«Изьватас» нимыс петкӧдлӧ войтырлысь овмӧдчанінсӧ. Артмӧма кык кывйысь: Изьва да -тас «Изьва ю пӧлӧн олысь войтыр».
История
Кыдз торъя этнос изьватас заводитісны артмыны XVI нэмся мӧд юкӧнас коми (удорачи да емватас), рочьяс (ёнджыкасӧ новгородсаяс, кардорсаяс да чилимдінсаяс) да ненечьяс сорласьӧм подув вылын Изьва ю пӧлӧн, Печӧра юлӧн шуйга вожын[3]. Чайтӧны, мый изьватаслӧн лоӧмыс топыда йитчӧма лунвыв районъясын сёян тырмытӧм понда комияслӧн войвылӧ овмӧдчӧмкӧд. Аслыспӧлӧс шӧринӧн изьватаслӧн лои Изьва сикт, сійӧ вӧлі артмӧма 1567 воын. Изьва сикт ӧдйӧ сӧвмис-паськаліс, и 1646 воын нин тані вӧлі 65 овмӧс.
Медводдза изьватаслӧн вӧліны татшӧм овъяс: Сметанин, Филиппов, Истомин, Хозяинов, Терентьев, Канев, Анофриев (Ануфриев), Вокуев, Дуркин, Витязев, Артемьев, Нечаев, Рочев да мукӧд. Тайӧ овъясыс ӧніӧдз на ёна паськалӧмаӧсь Изьва районын.
XVIII нэмся мӧд юкӧнӧдз Изьва сикт вӧлі Изьва ю дорын изьватаслӧн дзик ӧти оланінӧн. Но 1740-ӧд вояссянь изьватас зэв зіля заводитӧны овмӧдчыны Изьва ю катыд да кывтыд муясын. Медводдзаясӧн лоисны Изьва сикт гӧгӧрын сиктъяс — Сизяб (Ыб) (артмӧма 1745—1763 воясын), Гам (1745—1763), Ласта (1745—1763), Мокчой (1745—1763), Кулим (1745—1763). Сэсся заводитӧны артмыны сиктъяс да грездъяс катыд веськыд берегас — Шелляюр (1763—1766), Діюр (1763—1772), Краснобор (1763—1765), Галпи (1763—1769; медводдза нимыс — Дібӧж), Галфедь (артмӧма 1763 во бӧрын), Кельчиюр (1763—1770), Изьвавом либӧ Усьте (1763—1766), Кыдзкар (1777). Тайӧ жӧ кадӧ артмӧ и Картаёль сикт (1763—1768), Изьва юлӧн шуйга берегас Изьва сиктысь лунвылынджык.
Картаёль нималӧ сійӧн, мый сикт дорын вӧліны аддзӧмаӧсь миян эраӧдзса II сюрсӧд вося — миян эраса I сюрсӧд вося 5 важъя овмӧдчӧмин. Тайӧ жӧ кадпаснас пасйӧны и Краснобор сикт дорын 19 нэмын аддзӧм кӧрт кӧлуй. Сёрджык кадӧ, стӧчджыка кӧ, ыргӧн-бронза нэм помын да кӧрт нэм заводитчигӧн артмӧны Чаркабӧж сикт дорын овмӧдчӧминъяс. Найӧ лӧсялӧны ванвисдін культура кадлы. Важъя овмӧдчӧминъяс аддзисны и Кельчиюр сикт дорысь. Археологъяс серти, медводдза овмӧдчӧминъясыс тані лоисны мезолит кадӧ на. Стӧч тайӧ кадӧ артмӧма вӧлӧм сиктсянь неылын лунвыв-рытыввылӧ важ йӧзлӧн оланін. Сыкӧд матын эм и мӧд оланін, сійӧ артмылӧма бронза нэмын.
XIX нэмын изьватас заводитӧны овмӧдчыны мукӧд муясын. XIX нэмлӧн медводдза юкӧнас артмӧны татшӧм сиктъяс да грездъяс: Пильёгор (легенда серти сылы подувсӧ пуктіс 1804 воын Изьваса кресьтянин Рочев, но документъясын медводдзаысь сійӧ паныдасьлӧ 1859 воын сӧмын), Шель (артмӧма 1840-ӧд воясын), Няшабӧж (1846). 19 нэмлӧн мӧд юкӧнас артмӧны Букур (артмӧма 1850 да 1859 вояс костын), Брыка (1850—1859), Варыш (1850—1859), Васильевка (1850—1858), Ёль (1850—1859), Кипъёва (1855), Косъёль (документъясын медводдзаысь паныдасьлӧ 1859 воын), Вертеп (артмӧма 1859 во бӧрын; легенда серти, артмӧма ӧттшӧтш Краснобор сикткӧд 18 нэмын нин), Чаркабӧж (1878), Мирскӧй (медводдза керкаыс тані вӧлӧма нин 1870 воын), Чика (1879). XIX нэм помын изьватас заводитӧны овмӧдчыны Из (Урал) сайӧ (Об ю пӧлӧн) да Кола кӧджӧ, тані ӧнӧдз на олӧны воысьяслӧн йылӧмыс (рӧдвужыс).
XX нэм заводитчигӧн изьватаслӧн овмӧдчӧминъяс вӧліны быдлаын ӧнія Коми Республикалӧн войвывса юкӧнас. Сӧвет кадколастӧ тайӧ ӧтувъя изьватас мутассӧ юклісны выль административнӧй границаясӧн. Изьва вожын, Уква ю вылын мусир перйыны заводитӧм лоис подулӧн Ухта район лоӧмлы, кӧрт туй стрӧитӧм янсӧдіс Сосногорск да Печӧра районъяс, а биару куйлӧд восьтӧм торйӧдіс и войвыв юкӧнсӧ асшӧр административнӧй юкӧнӧ — Ускар (Усинск) район.
1918 вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ Изьваын тупкисны вӧлӧсьтса земскӧй управа, мӧд луннас власьтыс вуджис Сӧветъяс киӧ. Гӧрдъяс да еджыдъяс костын чорыд тышъяс бӧрын, и весиг еджыдъяслӧн недыр кад кежлӧ власьтсӧ босьтӧм бӧрын, 1920 вося урасьӧм тӧлысь помын Изьваын вӧлі котыртӧма Печораса революционнӧй комитет. Сійӧ примитіс Сӧветъяслысь власьт.
Революция, эпидемияяс да тшыг вояс вӧсна изьватас воштісны 721 мортӧс. Сӧвет кадколаст заводитчигӧн тані немтор эз вӧв и эз тырмы. 1921 вося косму тӧлысьын заводитчисны Сӧветъяслы паныд шызьӧмъяс, но найӧс пӧдтісны тайӧ жӧ вося лӧддза-номъя тӧлысьын.
Ньӧжйӧ олӧмыс бурмис. Бӧр заводитӧны уджавны Укваса прӧмыселъяс, стӧч найӧ и могмӧдісны изьваса да печораса сикт-грездъясын олысьясӧс карасинӧн да солӧн. 1923 воын заводитӧ уджавны гортын уджалысьяслӧн артель, найӧ вӧчалісны кӧр куысь пимъяс, шапкаяс, кепысьяс, тюнияс и бура вузалісны Москваын. Активнӧя заводитӧ сӧвмыны кыйсьӧм-вӧралӧм.
1929 вося сора тӧлысьын вӧлі артмӧдӧма Изьва район, вӧлӧсьт пыдди котыртӧма сиктсӧвет.
1939 воын Сыктывкар, Ухта да Изьва костын заводитӧны лэбавны самолётъяс.
Сӧвмис и видз-му овмӧс. Паськаліс йӧла-яя скӧт видзӧм, баля видзӧм. Сиктъясын видзисны курӧгъясӧс, быдтісны уна сикас градвыв пуктас: картупель, капуста, турнепс. Шелляюрын лои став Изьва район вылӧ судостроение шӧрин. 70 во чӧж сэні стрӧитісны да дзоньталісны 100, 150, 200 и 600 тонна груза баржаяс, груз да пассажир новлӧдлысь суднояс, брандвахтаяс, дебаркадеръяс, буксир-толкачьяс да с.в.
Вӧр лэдзӧм да пуысь мӧдтор вӧчӧм вӧлі 20 нэмся 30-80-ӧд воясся экономикаын зэв тӧдчана юкӧнӧн.
20 нэмын позьӧ торйӧдны нӧшта кык гы выль овмӧдчӧминъяс лоӧмын. 1920-1930-ӧд воясын артмӧны Пустыня грезд, Койю посёлок, Кӧсьта сикт, Том посёлок, Ыргӧншар посёлок.
1990-ӧд вояс помсянь Изьва район мутасын заводитӧны перйыны мусир. Тайӧ, кыдзи чайтӧны уна специалист да тані олысьяс, лёкнога тӧдчис районлӧн экология вылӧ да татчӧс олысьяслӧн дзоньвидзалун вылӧ.
20 нэмся мӧд джынйын изьватас заводитӧ бура петкӧдчыны ставмирса спортын. Сідз, 1952 воын легкоатлет Александр Ануфриев, Діюр сиктысь петӧм морт, лоис эзысь призёрӧн 10000 метра дистанция вылын котралӧмын Хельсинкиын гожся олимпиада дырйи. 1976 вося Олимпиадаын Инсбрук карын Раиса Сметанина Мокчой сиктысь босьтіс кык зарни медаль 10 км лызьӧн котралӧмын да эстафетаын. А 1980 вося Олимпийскӧй ворсӧмъяс дырйи Лейк-Плэсид карын Василий Рочев, Букур сиктса зон, лоис олимпийскӧй чемпионӧн лызя эстафетаын.
Овмӧдчӧм да лыд
Кызвын изьватас олӧны Коми Республикаса Изьва районын (шӧрсиктыс — Изьва) Печӧра юлӧн ковтысын да сылӧн Изьва да Усва вожъяс пӧлӧн. Изьватас сідзжӧ овмӧдчӧмаӧсь Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшӧ, Мурманск обласьтӧ, Ханты-Манси асвеськӧдлан кытш — Йӧграмуӧ да Яран асвеськӧдлан кытшӧ.
Коми Республика
Изьва район: Букур гр., Галпи гр., Брыка гр., Кыдзкар гр., Варыш гр., Едэма гр., Вертеп гр.,Гам гр., Діюр гр., Ёль гр., Изьва с., Картаёль с., Кельчиюр с., Кипъёва с., Койю пос., Кӧсьта гр., Косъёль гр., Краснобор с., Ласта гр., Галфедь гр., Междуречье пос., Мокчой с., Нолынь ин, Кулим гр., Няшабӧж с., Пильёгор гр., Пустыня гр., Сизяб (Ыб) с., Том пос., Изьвавом (Усьте) гр., Чаркабӧж гр., Мирскӧй гр., Чика гр., Шель гр., Шелляюр пос., Ыргӧншар пос.
Инта муниципальнӧй кытш: Абезь с., Адзвавом с. (лӧсьӧдӧма 1879 воын кӧр видзысь-яранӧн, 1906-1909-ӧд воясӧ татчӧ воисны 3 изьватас семья Мокчойысь да Сизябысь), Косьювом с., Петрунь с. (лӧсьӧдісны 1871 воын Симон, Василей да Иван Петрович Хозяинов вокъяс Мокчой сиктысь), Роговӧй с.
Печӧра район: Бызовӧй гр. (лӧсьӧдӧма 1898 воын Мокчойысь нёль кресьтянаӧн да Шелляюрысь ӧтиӧн), Соколов с., Кожвавом гр. (лӧсьӧдӧма 1795 воын воӧм изьватасӧн).
Ускар муниципальнӧй кытш: Акись гр. (лӧсьӧдӧма 1845 воын Букур грездса Авксентий Степанович Каневӧн), Денисов гр. (лӧсьӧдӧма 1891 воын Шелляюрысь воӧм мортӧн), Закар Вань гр. (лӧсьӧдӧма 1889 воын Вертеп грездса Иван Захарович Семяшкинӧн, сылӧн ним серти и нимтӧма грездсӧ), Колва гр., Сем Ӧндрей с. (лӧсьӧдӧма 1871 воын кӧр видзысь А. С. Артеевӧн), Нӧвикбӧж гр., Праскан гр. (лӧсьӧдӧма 1832 воын Праскан Иванович Каневӧн), Лыжавом с. (лӧсьӧдӧма 1859 воын изьватасӧн), Усвавом с. (легенда серти, сійӧс лӧсьӧдісны 1765 воын Лукентий да Егор Канев вокъяс Изьваысь), Шеллябӧж с. (лӧсьӧдӧма 1859 воын Мартин Семёнович Каневӧн).
Уква муниципальнӧй кытш: Кедвавом с. (лӧсьӧдӧма 1763—1772 воясын Изьва слӧбӧдаса Василей Титович Рочевӧн), Поромӧсь гр.
Сосногорск район: Аким гр., Винла гр., Пожня гр. (лӧсьӧдӧма 1813 воын Изьва районысь воӧм кык мортӧн — Ф. И. Хозяиновӧн да И. М. Артеевӧн), Косьясдор гр., Уквавом с.
Мурманск обласьт
Ловозеро район: Ловозеро с., Краснощелье с., Каневка с., Сосновка с.
Яран асвеськӧдлан кытш
Вӧлӧкӧвӧй гр. (лӧсьӧдіс 1907 воын изьваса кресьтянин Артемий Терентьев), Каратайка пос., Коткино с., Красное пос., Нарьян-Мар кар, Несь пос., Усть-Кара пос., Харута пос. (лӧсьӧдіс 1892 воын изьваса кресьтянин Ф. А. Канев), Хонгурей пос., Хорей-Вер пос., Щелино гр.
Ямал-Яран асвеськӧдлан кытш
Обдор (Салехард) кар; Приуральск район: Аксарка с., Белоярск п., Катравож с., Харсаим п.; Пуров район: Самбург с., Тарко-Сале кар; Шурышкар район: Восяхово г., Горки с., Кушеват г., Мыжы с., Новый Киеват г., Овгорт с., Питляр с., Шурышкар с.
Ханты-Манси асвеськӧдлан кытш
Берёзово район: Берёзово п., Ляпин (Саранпауль) с. (артмӧдӧма 1842 воын изьватасӧн).
Ставнас Россияын 2002 вося перепись серти вӧлі пасйӧма 15 607 морт. На лыдын Коми Республикаын — 12 689 морт, Мурманск обласьтын — 1 128 морт, ЯЯАК-ын — 1002 морт да ХМАК-ын — 740 морт (ставсӧ Тюмень обласьтын — 1743 морт). 1989 вося переписьын и водзджык изьватассӧ эз торйӧдны дзикӧдз.
Экономика
Медводз изьватас ёнджыкасӧ олісны вӧралӧм, тшак-вотӧс ӧктӧм, чери кыйӧм, скӧт видзӧм да видз-му вӧдитӧм тшӧт весьтӧ. Но 18 нэм шӧрын нин медшӧр уджнас лоӧ кӧр видзӧм. Тайӧ кадӧ изьватас заводитӧны нин петавны тундраӧ кӧръясӧн.
Найӧ унатор босьтісны войвывса суседъяслысь, яранъяслысь, но пыр бурмӧдісны кӧр видзанногсӧ. Сідз, изьватас медводдзаӧн мӧвпыштісны «бригада-вахтаа» кӧр видзанног. Сылӧн медшӧр аслыспӧлӧслуннас вӧлі кӧялан (кочуйтан) оланногысь ӧтилаын олӧм-вылӧм вуджӧм да ас олан сикт-грездъяс дорӧ тӧв кежлӧ кӧр стадаяссӧ вайӧдӧм. Выльторъясӧн сідзжӧ вӧліны стадаяссӧ во чӧж видзӧм-дӧзьӧритӧм, саридз дорӧ бурджык кадӧ мунӧм, кӧръяссӧ висьӧмъясысь кокасьтӧм да с.в.
Изьватас медводдзаӧн вӧчисны кӧр видзӧмсӧ экономикаын вузӧс юкӧнӧн да лӧсьӧдісны колястӧм производство. Найӧ вузалісны кӧрысьлысь ставсӧ — яйсӧ, кусӧ, сыысь вӧчӧм нярсӧ, сюръяссӧ, лысӧ да ставнас гырк пытшкӧссӧ.
1842 воын изьватаслӧн вӧлі 124 сюрсысь унджык кӧр, а 1882 воын нин — 194,5 сюрс. 19 нэм помын изьватас лоисны медгырысь кӧр видзысьясӧн Большеземельскӧй тундраын. Дерт, такӧд тшӧтш сӧвмисны и кӧр видзӧмкӧд йитчысь занятиеяс: няр вӧчӧм, транспорт, кӧр прӧдуктаӧн вузасьӧм. Шуам, 1900 во кежлӧ нярсӧ вӧчисны 62 кучик вӧчан заводын, и ставыс найӧ вӧліны изьватас промышленникъяслӧн. Няр вӧчан шӧринъясӧн вӧліны Изьва да Краснобор вӧлӧсьтъяс.
Зэв ёна сӧвмис вузасьӧм. Изьватас-вузасьысьяс топыда вӧліны йитчӧмаӧсь нималана ярманга шӧринъяскӧд — Туръя, Емдін, Яренск, Туглим да Совдоркӧд. Совдорса ярманга вылӧ вайлісны чери, кӧр ку да мукӧдтор. Регыд и самӧй Изьваын тшӧтш лоисны ярмангаяс: кыкысь тӧлын и ӧтчыд гожӧмын. Сэні позис ньӧбны быдсяматор: кӧр прӧдуктаяс, сьӧла-ура, пӧтка, гӧрд да еджыд чери, мӧс вый да вӧрпа ку. Йӧла скӧтсӧ Изьваӧ вайлісны Югдінысь. Но мӧс видзӧмын сідз жӧ, кыдзи и кӧр видзӧмын, изьватас водзмӧстчисны и лӧсьӧдісны вайӧм скӧт подув вылын выль пӧрӧда. Выль пӧрӧдаыс вӧлі сэтшӧм бур, мый 19 нэм шорын быдлаын гижисны: «Некутшӧм мӧд местаын Кардор губернияын оз вӧчны сэтшӧм чӧскыд йӧв да вый, Изьва кындзи… и тані весиг сыр ньӧти абу лёкджык голландия сырысь». Ӧніӧдз изьваса йӧла прӧдукцияыс нималӧ оз сӧмын Коми Республика пасьта, но и Россияын.
19 нэм помын-20 нэм заводитчигӧн пӧшти быд сиктын Изьва ю пӧлӧн вӧліны миллионеръяс. Изьватаслӧн котыр кланъяс контролируйтісны зэв ыджыд муяс Кола кӧджсянь Об лайколаӧдз. Стӧч изьватас котыр нуӧдісны став ичӧт чукӧра тӧварӧн вузасьӧмсӧ Россияса европейскӧй войвылын. 19 нэм помын-20 нэм заводитчигӧн изьватас нярӧн заводитісны вӧдитчыны быдлаын, шуам, Парижын мода петкӧдланінъясын. Сідз, тайӧ вузасьӧмлӧн колясъясыс ӧнӧдз на эмӧсь изьватас сёрнисикасын, шуам, канапель кыв (canapel — диван, пуысь вӧчӧм вундалӧмӧн мичмӧдӧм диван).
Кӧр видзӧм пуктіс подув абу сӧмын экономика сӧвмӧмлы, но и выль муясӧ водзӧ овмӧдчӧмлы-паськалӧмлы. 19 нэм заводитчигкежлӧ кӧ вӧлі овмӧдӧма сӧмын Изьва юлӧн улыс юкӧныс да сы дорӧ йитчысь Печӧра ю пӧлӧн муяс, то 19 нэм помас нин вӧлі овмӧдӧма ставнас Шӧр Печӧра вожъясыс (Колва, Усва юяс), Большеземельскӧй да Канин тундра, Кола кӧдж, Об ю ковтыс. И быдлаын изьватас артмӧдісны сикт-грездъяс.
Велӧдӧм, культура да дзоньвидзалун видзӧм
Медводдза вичкоса школа Изьваын вӧлі восьтӧма 1820 воӧ кресьтянин Прокопий Ануфриевлӧн сьӧм вылӧ. Бӧрынджык сы подув вылын лоас вӧчӧма зонъяслы сиктса училище, а 1871 воӧ сы бердын восьтасны ремесленнӧй класс. 1873 воӧ вӧлі восьтӧма нывкаяслы училище.
1862 воын воссис сиктса училище Красноборын, 1875 воын — Мокчойын. 1885 воӧ вӧлі восьтӧма вичкоса школа Сизябын, 1894 воын — Галпиын.
1896 воын восьтісны медводдза больнича. 1900 воын восьтісны медводдза библиотека. 1923 воӧ Изьваын восьтісны челядьлы медводдза сад.
1921 воын вӧлі котыртӧма просвещение юкӧн, сійӧ кывкутіс велӧдӧмысь да культураысь.
1927 воӧ Изьваын восьтісны профтехшкола, медым дасьтыны ю флотын уджалысьясӧс. 1932—1933 воясын тані жӧ уджаліс Ухта-Печораса горно-нефтянӧй техникум. 1930 вося кӧч тӧлысьын Изьва сиктын воссис РСФСР-са Наркомземлӧн шӧр тшупӧда специальнӧй велӧдчанін — кӧр видзӧм да ветеринария кузя Ижмо-Печорскӧй техникум. Уджалан кадколастӧ сійӧ дасьтіс 112 зоотехникӧс,155 ветеринарӧс, 99 кӧр видзысьӧс. А 1931 воын Шелляюрын вӧлі котыртӧма фабрикаын да заводын велӧдчан школа, тані, дерт, дасьтісны уджалан профессияясӧ.
1934 воӧ Шелляюрын котыртісны медсестраяслы 6 тӧлысся курсъяс. Во мысти тайӧ курсъяссӧ вежисны 2 вося школаӧн. Школаыс уджаліс 4 во и дасьтіс 56 шӧр тшупӧда медицинаын уджалысьӧс. Школа помалысьясыс уджалісны медсестраясӧн да фельдшеръясӧн Изьва, Чилимдін да Усвавом районса бурдӧдчанінъясын. Тайӧ жӧ вонас вӧлі восьтӧма Мокчойса педагогика техникум, кӧні дасьтісны начальнӧй класса велӧдысьясӧс. Техникумас, Изьва районса олысьяс кындзи, велӧдчисны Усвавом, Чилимдін, Кожва, Мылдін районса олысьяс.
1936 воын Шелляюрын вӧлі восьтӧма ю техникум, кӧні дасьтісны ю флотын уджалысьясӧс.
1939 воӧ Изьва сиктын воссис колхозно-совхознӧй театр. Сӧмын медводдза вонас театрын вӧлі петкӧдлӧма 176 спектакль. Театрыс уджаліс 1941 воӧдз.
1940 воын Изьва районын вӧлі 2 шӧр школа, 10 абу тыр шӧр школа, 13 начальнӧй школа. Сыысь кындзи, уджалісны зооветеринарнӧй, педагогическӧй, ю техникумъяс, сӧветскӧй уджалысьясӧс дасьтан школа, фабрично-заводскӧй училище судостроительяс да судоремонтникъяс дасьтӧм могысь, Печораса пароходстволӧн ремесленнӧй училище, окружнӧй колхознӧй школа и медсестраясӧс дасьтан школа.
1961 воын Изьва сиктын воссьӧ челядьлы музыкальнӧй школа. 1965 воын тані жӧ котыртӧма и йӧзкостса музей.
Культура да традицияяс
Культураын медся нималанаторйӧн лоӧ регионъяскостса «Луд» гаж[4]. Сійӧ традиция серти мунӧ Изьва районын сора тӧлысьын медводдза шойччан лунъясӧ, турун пуктан кад заводитчан водзвылын: «Видзе пыран лун водзын» — «видзьяс вылӧ петан лун водзын». Тайӧ гаж вылӧ чукӧртчӧны Россияын став регионын олысь изьватас[5]. Пырджык гажыс мунӧ 2 лун-вой.
«Луд» гаж вылын проходка
«Луд» гаж вылын проходка кежлӧ дасьтысьӧм
«Луд» гаж вылын вӧрӧта
«Луд» гаж вылын вӧрӧтаӧн мунӧм
«Луд» гаж вылын вӧвъясӧн ордйысьӧмъяс
Пасйӧдъяс
- ↑ Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года. Шыӧдчан кадпас: 27 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Всероссийская перепись населения 2002 года. Шыӧдчан кадпас: 27 йирым тӧлысь 2025. Архивируйтӧма оригинала 2 урасьӧм тӧлысь 2008 года.
- ↑ Муниципальный район «Ижемский» (рус.). МH «Ижемский». Шыӧдчан кадпас: 27 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ Национальный праздник «Луд» (рус.). Культурная карта России. Шыӧдчан кадпас: 27 йирым тӧлысь 2025.
- ↑ «Луд». Древнейший национальный праздник и бренд Коми (рус.). достижения.рф. Шыӧдчан кадпас: 27 йирым тӧлысь 2025.
Литература
- Коми // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. Р. Г. Рафиков ; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3. Архивса копия 29 вӧльгым тӧлысь 2014 Wayback Machine ресурсын
- Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8.
- Ижемцы : [арх. 19 йирым тӧлысь 2022] // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2020.