Сыктыв районса история да культура музей

Министерство культуры РФ

Статьяын вӧдитчӧма материалъясӧн Россия Федерацияса Музей фондса канму каталогысь

    
Паськыдджыка

РФ-са культура министерство

Статьяын вӧдитчӧма материалъясӧн Россия Федерацияса  Музей фондса канму каталогысь

Паськыдджыка

Сыктыв районса история да культура музей
Музейлӧн стрӧйба 2020 воын Россияса культура озырлун объект региональнӧй тӧдчанлуна рег. № 111610713100005 (ЕГРОКН)
Лӧсьӧдан кадпас	1970 во
Подув пуктысь	Холопова Валентина Александровна
Инпас	Россия:  Коми Республика, Визин, Советскӧй ул., 28
Директор	Бикбаева Мария Ивановна
Сайт	музеи.культура-сысолы.рф
Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Сыктыв районса история да культура музей (рочӧн Музей истории и культуры Сысольского района) — Сыктыв мулӧн культурно-просветительскӧй шӧрин, 1970 восянь меститчӧма Визин сиктлӧн историческӧй шӧринын, вӧвлӧм земскӧй управалӧн историческӧй стрӧйбаӧн. Сійӧ лоӧ Коми Республикаса культура озырлун объектӧн: 1918 воын тайӧ стрӧйбаын вӧлі кресьтяна да салдат депутатъяслӧн Визин вӧлӧсьтса Сӧвет.

История

Музейлӧн стрӧйбаыс XX нэм шӧрын

Визин сиктын восьтыны чужан му туялан музей водзмӧстчисны КПСС-лӧн районса комитет, ВЛКСМ-лӧн районса комитет да культура отдел. 1968 восянь Сыктыв районса небӧгаинын уджалысьяс заводитісны чукӧртны музейлы экспонатъяс. Материалъяс чукӧртӧм йылысь сёрнитісны татчӧс радио пыр да районса «Маяк Сысолы» газетын. Районса олысьяс отсалісны чукӧртны материалъяс да экспонатъяс.

1970 вося косму тӧлысь 22-ӧд лунӧ В. И. Ленинлӧн чужан лунсянь 100 во тыригкежлӧ музейсӧ вӧлі восьтӧма общественнӧй подув вылын (сэні уджалісны удждон босьттӧг).

РСФСР-са культура министерстволӧн 1980 во ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунся 758 №-а тшӧктӧдӧн Сыктыв районса Визин сиктса краеведческӧй музейлы сетӧма «Народнӧй музей» почёт ним.

Народнӧй депутатъяслӧн Сыктыв районса Сӧвет Исполкомлӧн 1990 во тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лунся 1/22 №-а шуӧмӧн «Народнӧй музейсӧ» нимтӧма Визин сиктса канму краеведческӧй музейӧн.

Сыктыв районса администрацияса культура юкӧнлӧн 1997 во вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунся 22/ОД №-а тшӧктӧд серти Визин сиктса канму краеведческӧй музейлы сетӧма «Сыктывса традиционнӧй культура музей» канму учреждение ним.

Музейлӧн тыр ним — «Сыктыв районса история да культура музей» муниципальнӧй культура учреждение, артмӧдӧма «„Сыктыв районса история да культура музей“ муниципальнӧй культура учреждение артмӧдӧм йылысь» «Сыктыв район» муниципальнӧй юкӧнлӧн администрацияса юралысьлӧн 2005 во рака тӧлысь 1 лунся 3/48 №-а шуӧм да учредительлӧн помшуӧм — «Сыктыв район» муниципальнӧй юкӧнлӧн администрацияса культура юкӧнлӧн 2005 во рака тӧлысь 7-ӧд лунся 9 о.д №-а тшӧктӧд подув вылын.

Юридическӧй кывкутысьяслӧн ӧтувъя канму реестрӧ «Сыктыв районса история да культура музей» МУК пыртӧма 2005 вося косму тӧлысь 18-ӧд лунӧ.

1985 воын воссис Сыктыв районса история да культура музейлӧн филиал — И. А. Куратовлӧн «Кӧч Закар керка» литературнӧй геройяслӧн музей. Сійӧ меститчӧма татшӧм инпас серти: Куратов сикт, Габовчи грезд, 14б.

1998 воын вӧлі восьтӧма И. П. Морозов нима мемориальнӧй музей Межадор сиктын, сійӧ лоис районса музейлӧн филиалӧн 2003 воын. Музейыс меститчӧ татшӧм инпас серти: Межадор с., Шорсай гр., 28, культура керкаын. Залъяс меститчӧмаӧсь медводдза да мӧд судтаясын.

Экспозицияяс

Музейын ӧні 16 сюрсысь унджык экспонат. Медводдза 36 экспонатсӧ козьналісны велӧдысь, краевед Холопов Алексей Васильевич да сылӧн велӧдчысьяс — краеведческӧй кружокӧ пырысьяс. Музейлӧн фондъясыс артмӧны медсясӧ козинъяс да экспедицияясысь вайӧмторъяс отсӧгӧн. Лӧсьӧдӧма Сыктыв районын чужлӧм канйӧз, наукаын да культураын уджалысьяслысь личнӧй фондъяс.

Экспозицияясыс сетӧны позянлун паськыда тӧдмасьны районлӧн историяӧн, этнографияӧн, географияӧн, вӧр-ваӧн да культураӧн. Музейын эмӧсь татшӧм залъяс:

Вӧр-ва зал

Залын петкӧдлӧма «Миян гӧгӧрса вӧр-ва» экспозиция. Экспозициясӧ восьтӧма 1980 воын. Сылӧн некымын юкӧн: «Минералъяс», «Сыктыв районса мупытшса озырлун», «Юрскӧй кадколастса быдмӧгъяслӧн, пемӧсъяслӧн измӧм колясъяс», «Гут-гагъяс», «Миян вӧрса пемӧсъяс да лэбачьяс».

Выставкаса экспонатъяс тӧдмӧдӧны Сыктыв районлӧн да Коми Республикалӧн вӧр-ва озырлунӧн. «Минералъяс» юкӧнын петкӧдлӧма из породаяс: горнӧй хрусталь, гранит, амазонит, оникс, кварц, мрамор, сердолик да мукӧд. «Сыктыв районса мупытшса озырлун» юкӧнын петкӧдлӧма: кӧрт руда, сотчысь сланеч, пирит, мергель да мукӧд. «Юрскӧй кадколастса быдмӧгъяслӧн, пемӧсъяслӧн измӧм колясъяс» юкӧнын аслыспӧлӧс экспонатъясӧн лоӧны мамонтлӧн кузь водзир, кокчӧр лы, сюрса лы шег да юрлӧман лы. «Миян вӧрса пемӧсъяс да лэбачьяс» юкӧн тӧдмӧдӧ Сыктыв районса да республикаса уна сикас пемӧс-быдмӧгъясӧн. Тані петкӧдлӧма республикаын паныдасьлысь пемӧсъясӧс: йӧра, тулан, ур, кӧч, мой, вӧркань, сьӧдбӧж, барсук, хорёк, кабанъяс да уна сикас лэбач. Сідзжӧ эмӧсь и шоча паныдасьлысь сикасъяс, кодъясӧс пыртӧма Коми Республикаса Гӧрд небӧгӧ: еджыд бӧжа кутш, еджыд юсь да мукӧд. Коллекцияяссӧ чукӧртісны кыдзи татчӧс краеведъяс, таксидермистъяс, охотоведъяс, сідзи и республикаын нималана коллекционеръяс (К. Седых). Сідзжӧ «Миян гӧгӧрса вӧр-ва» экспозицияӧ пырисны Коми Республикаса нимӧдана серпсалысь П. М. Митюшевлӧн серпасъяс, Сыктыв районса видзан мутасъяслӧн карта, вӧр керкалӧн макет.

Этнография зал

Залын петкӧдлӧма «XIX нэмся коми кресьтяна керкалӧн олан жыр» экспозиция. Экспозицияын петкӧдлӧма XX нэмся 70-80 вояс заводитчигӧн Сыктыв районын чукӧртӧм этнографическӧй экспонатъяс. Экспозиция вылысь позьӧ аддзыны уджалан кӧлуй, кысян кӧлуй, традиционнӧй паськӧм, кӧм, бытӧвӧй кӧлуй, вӧралан кӧлуй да мукӧдтор.

«ХХ нэм заводитчигӧн мещанинлӧн жыр» экспозиция тӧдмӧдӧ татчӧс интеллигенциялӧн олан жыр пытшкӧсӧн ХІХ-ХХ нэмъясын. Тайӧ эпохасӧ петкӧдлӧма аслыспӧлӧс предметъясӧн. На пӧвстын: серӧдӧм мебель, визинса мастер-самоучка Алексей Евгеньевич Цыпановлӧн фисгармония, нывбабаяслӧн аксессуаръяса пызан: сумка, брош, браслет, порсь тшӧтьысь вӧчӧм юрси сыналантор. Волысьяс вермӧны кывзыны патефонӧн пластинкаяс. Тайӧ экспозициясӧ восьтӧма А. П. Дзюбалӧн (Латкиналӧн) (Визинса купеч П. Латкинлӧн ӧти ныв, вӧлі Визинса ясли-приютса директорӧн) да сылӧн верӧс Н. И. Дзюбалӧн (Визинса больничаын вӧлі земскӧй врач) семья пример вылын. Экспозициясӧ мичмӧдӧны Латкинъяслӧн — Дзюбалӧн котырлӧн фотокопияяс.

История зал

Залын петкӧдлӧма «Медводдза да Мӧд мирӧвӧй войнаясын участвуйтысьясӧс казьтылӧм» экспозиция. Экспозициясӧ восьтӧмаӧсь 1980 воын, а 2015 воын выльмӧдӧмаӧсь. Выставкаыс висьталӧ Визин сиктса олысьяс йылысь, кодъяс участвуйтісны Айму вӧсна Ыджыд тышын да Медводдза мирӧвӧй войнаын. Сідзжӧ выставкаса экспонатъяс тӧдмӧдӧны Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся районлӧн олӧмӧн. Тані петкӧдлӧма фронтвывса письмӧяс, гимнастёрка, шинельяс, война кадся школьнӧй да письменнӧй кӧлуй, Визинса промкомбинатлысь — районын медводдза промышленнӧй предприятиелысь — прӧдукция. Сідзжӧ ӧти витринаын петкӧдлӧма саридзвывса важ компас — Балтика флотса вӧвлӧм матрос, Коми муын медводдза электрикъясысь ӧти М. К. Морозовлӧн эмбур, путешественникъяслӧн символ.

«Изобразительнӧй искусство» экспозицияын петкӧдлӧма Сыктыв районын (П. М. Митюшевлӧн, А. В. Кочевлӧн, А. А. Куликовалӧн, Н. В. Мальцевлӧн, П. А. Полевинлӧн) да Коми Республикаын XX нэмлӧн мӧд джынйын олысь художникъяслысь серпасъяс, графика, скульптураяс да ӧнія декоративно-прикладнӧй искусствоысь вӧчӧмторъяс.

Музейын сідзжӧ эм «Серпас галерея» да «Выставка зал», кӧні петкӧдлӧны асланыс фондъясысь, а сідзжӧ мукӧд ведомствоса да канму музейяскӧд ӧтувъя выставкаяс.

Выставкаяс

Быд во музейын нуӧдӧны 60 гӧгӧр художественнӧй, тематическӧй, персональнӧй выставка. Найӧс музей котыртӧ ас кежысь и мукӧд ведомствоса да канму музейяскӧд ӧтув. Музейын нуӧдӧны районса чужан му туялан конференцияяс, уджалӧ «Чужан му радейтысьяслӧн котыр». Музей бердын восьтӧма общественнӧй «Национальнӧй культураяслӧн шӧрин» да том йӧзлы «Ловъя ва» клуб. Быд во Сыктыв районса история да культура музей нуӧдӧ «Зарни кияс» районса выставка-конкурс.

2005 восянь музей лӧсьӧдіс «Муза» торъя награда, сійӧс сетӧны вит вонас ӧтчыд музейлы медся зіля отсасьӧмысь.

Туризм Сыктыв районын

Сыктыв район сулалӧ Коми Республикаса промышленнӧй зонаясысь ылын. Гӧсьтъяслы музей вӧзйӧ «Сыктыв муын гӧститігӧн», «И. А. Куратовлӧн чужанінын» подӧн да автобусӧн экскурсия уджтасъяс, кӧні позьӧ ветлыны Куратов сиктлӧн историческӧй инъясӧ, Чуклӧм сиктын поэтлӧн мам гу вылӧ, Межадор сиктын И. П. Морозов нима мемориальнӧй музейӧ.

Пасйӧдъяс

Ыстӧгъяс

• Сыктыв районса история да культура музей (рус.). музеи.культура-сысолы.рф. Шыӧдчан кадпас: 30 сора тӧлысь 2025.
• Сыктыв районса история да культура музейлӧн контактъяс (рус.). Вконтакте. Шыӧдчан кадпас: 30 сора тӧлысь 2025.